Tekst video
Het meemaken van een nare seksuele ervaring of langduriger seksueel misbruik kan grote impact hebben op hoe je intimiteit en seksualiteit beleeft. Misschien merk je dat dit na wat je hebt meegemaakt ingewikkeld is geworden. Of misschien was seksualiteit altijd al moeilijk voor je, omdat je op jonge leeftijd met misbruik te maken hebt gehad en geen gezonde seksualiteit hebt kunnen ontwikkelen.
De gevolgen van wat je hebt meegemaakt kunnen heel verschillend zijn. Sommige mensen vermijden alles wat met intimiteit of seksualiteit te maken heeft, of merken dat seks niet meer fijn voelt en hun lichaam anders blijft reageren dan ze zouden willen. Anderen voelen juist een sterke behoefte aan seksueel contact of nabijheid, en vinden dat verwarrend. Al deze reacties zijn normaal en het waard om in je herstelproces te onderzoeken.
In deze module gaan we in op hoe nare seksuele ervaringen invloed kunnen hebben op intimiteit en seksualiteit. Je vindt hier uitleg en praktische oefeningen die je kunnen helpen om je lichaam beter te begrijpen, je grenzen te leren voelen en aangeven, en stap voor stap te ontdekken welke vorm van intimiteit en seksualiteit bij jou past en goed voelt.
In deze module gaan we in op hoe nare seksuele ervaringen of seksueel misbruik invloed kunnen hebben op intimiteit en seksualiteit. Je vindt hier uitleg en praktische oefeningen die je kunnen helpen om je lichaam beter te begrijpen, je grenzen te leren voelen en aangeven, en stap voor stap te ontdekken welke vorm van intimiteit en seksualiteit bij jou past en goed voelt.
In deze module
- Uitleg over intimiteit en seksualiteit
- De invloed van seksueel misbruik op intimiteit en seksualiteit
- Seksuele problemen als gevolg van misbruik
- Opnieuw contact maken met je lichaam
- Je grenzen voelen en aangeven
Over intimiteit en seksualiteit
Intimiteit en seksualiteit kunnen nauw met elkaar verbonden zijn, maar het is niet hetzelfde. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van intimiteit zonder seksualiteit, en van seksualiteit zonder intimiteit.
Intimiteit gaat over het ervaren van nabijheid en verbinding. Het is het gevoel dat je je open kunt stellen voor iemand, en dat je je gezien en veilig voelt. Intimiteit kan je op veel verschillende manieren beleven, zoals:
- Tijdens een goed gesprek
- Wanneer je samen stil bent
- Als je vastgehouden wordt door iemand die je vertrouwt
- Als je getroost of gesteund wordt op een moeilijk moment
Intimiteit kan samen gaan met lichamelijk contact, maar dat hoeft niet. Het hoeft ook niks met seks of seksualiteit te maken te hebben.
Seksualiteit gaat over gevoelens van verlangen en opwinding, en hoe je daarmee omgaat. Het gaat niet alleen over seks, maar ook over hoe je jezelf en je lichaam ervaart, wat je prettig vindt en hoe je reageert op aanraking. Seksualiteit kan een onderdeel zijn van intimiteit, maar dat hoeft niet.
Seksualiteit is iets heel persoonlijks dat zich je hele leven kan ontwikkelen, en dat ook los van een partner of seksuele handelingen bestaat.
Hoe intimiteit en seksualiteit zich ontwikkelen
Intimiteit en seksualiteit ontwikkelen zich stap voor stap, al vanaf de vroege kindertijd. Het begint bij het ervaren van veiligheid en verbondenheid. Als een kind zich gezien en veilig voelt, leert het dat nabijheid prettig en vertrouwd kan zijn. Vanuit die basis ontstaat ruimte om gevoelens, grenzen en behoeften te ontdekken.
In de kindertijd wordt intimiteit vooral ervaren via knuffelen, samen spelen of getroost worden. Met het ouder worden komt de seksuele ontwikkeling meer op gang en groeit het bewustzijn van het eigen lichaam, nieuwsgierigheid en uiteindelijk ook seksuele gevoelens. De puberteit en jongvolwassenheid is vaak de periode waarin je verder ontdekt wat je prettig vindt, waar je grenzen liggen en wat je seksuele voorkeuren zijn.
Deze seksuele ontwikkeling verloopt lang niet altijd soepel; zoeken en twijfelen horen erbij. Wat helpt, is ruimte om je eigen tempo te kunnen volgen, respect voor grenzen en ervaringen die veilig en vrijwillig zijn.
Wanneer er in deze periode ingrijpende of nare seksuele ervaringen plaatsvinden, kan dat veel invloed hebben op hoe je later intimiteit en seksualiteit beleeft. Ook ervaringen op latere leeftijd kunnen hier impact op hebben. In het volgende hoofdstuk gaan we hier verder op in.
De invloed van seksueel misbruik op intimiteit en seksualiteit
Als je een nare seksuele ervaring of seksueel misbruik hebt meegemaakt, kan dit veel invloed hebben op je seksuele ontwikkeling en op hoe je intimiteit en seksualiteit beleeft. Het kan bijvoorbeeld impact hebben op de relatie met je eigen lichaam, hoe je omgaat met nabijheid, en de associaties die je lichaam en brein hebben gevormd rondom intimiteit en seksualiteit.
Welke invloed seksueel misbruik heeft, verschilt per persoon en hangt van verschillende factoren af. Zoals:
- Hoe oud je was toen het gebeurde
- Hoe lang het duurde
- Wie de pleger was en wat hij of zij voor jou betekende
- In wat voor omgeving of cultuur je opgroeide, en welke normen en waarden daar heersten
- Wat je bent gaan geloven over wat er met je is gebeurd
- Of je destijds steun had
- Andere ingrijpende ervaringen
Hoewel elke ervaring uniek is en verschillende factoren een rol spelen, is de periode waarin iemand een nare seksuele ervaring of seksueel misbruik meemaakt vaak van grote invloed op de gevolgen. Hieronder leggen we dit verder uit.
Seksueel misbruik op jonge leeftijd
Als seksueel misbruik plaatsvond in je kindertijd of jongvolwassenheid, betekende dat: het gebeurde op een moment waarop je nog volop in ontwikkeling was. Normaal gesproken ontdek je in die periode wie je bent, wat je fijn vindt, wat je grenzen zijn. Wanneer misbruik tijdens deze periode plaatsvindt, word je seksuele ontwikkeling onderbroken of vervormd.
Seksualiteit raakt dan misschien al vroeg verstrengeld met gevoelens van onveiligheid, verwarring, schaamte of machteloosheid. Niet omdat jij iets verkeerds hebt gedaan, maar omdat dat de context was waarbinnen je het leerde kennen.
Wat je misschien herkent:
- Je weet niet goed wat gezonde intimiteit of seksualiteit is, omdat je een veilig referentiekader mist
- Je weet niet wat je zelf wilt of fijn vindt, en/of je durft dit niet te uiten
- Je vindt grenzen voelen en aangeven heel moeilijk
- Intiem(er) contact of nabijheid maakt je gespannen en angstig
- Seksualiteit is voor jou sterk gekoppeld aan schaamte en de overtuiging dat het vies of verkeerd is
- Je hebt sterke overlevingsmechanismen ontwikkeld zoals pleasen, gehoorzamen of dissociatie, die je in seksueel contact nog steeds tegenkomt
Als je pas later begreep dat het misbruik was
Het is goed mogelijk dat je als kind niet wist of besefte dat wat er gebeurde misbruik was, en je je dat pas op latere leeftijd bent gaan realiseren. Misschien omdat je is wijs gemaakt dat het normaal was en erbij hoorde, of juist dat het heel speciaal was en je het voor iedereen geheim moest houden. Sommige kinderen weten simpelweg niet beter, omdat ze niets anders kennen en zijn opgegroeid in een omgeving waarin misbruik en verwaarlozing ‘normaal’ leken.
Hier op latere leeftijd achter komen kan heel pijnlijk en verwarrend zijn. In de module Als het lang geleden is kun je hier meer over lezen.
Seksueel misbruik op latere leeftijd
Als seksueel misbruik plaatsvond op latere leeftijd, in je adolescentie of volwassenheid, gebeurde het vaak op een moment waarop je al (deels) een seksuele ontwikkeling had doorgemaakt. Je had misschien al ervaringen met intimiteit en seksualiteit, en een idee van wat je prettig vond, waar je grenzen lagen en wat voor jou fijn en veilig voelde. Een nare seksuele ervaring of langduriger misbruik kan deze basis flink verstoren.
Wat eerder vanzelfsprekend en veilig voelde, verandert. Seksualiteit en intimiteit kunnen ineens gekoppeld raken aan angst, verwarring, schaamte of controleverlies. Ook kan het vertrouwen in jezelf, je lichaam of in anderen beschadigd raken.
Wat je misschien herkent:
- Wat eerder fijn voelde, roept nu spanning of angst op
- Je relatie met je lichaam is veranderd; je voelt je vervreemd van je lichaam, ervaart afkeer, of vertrouwt je lichaam niet meer
- Je vertrouwen in anderen, en/of in jezelf, is beschadigd
- Je probeert alles wat met seksualiteit te maken heeft te vermijden
- Je gaat intimiteit uit de weg
- Beelden, gevoelens of herinneringen aan wat er is gebeurd komen opzetten tijdens intieme momenten
- Je seksueel verlangen lijkt verdwenen, of je seksuele gevoelens verwarren je
Hoewel de impact van wat je hebt meegemaakt groot kan zijn, betekent dit niet dat alles wat je eerder hebt opgebouwd rondom intimiteit en seksualiteit verloren is. Wat je in de basis hebt ontwikkeld, kan helpend zijn in je herstelproces en het opnieuw uitvinden wat bij je past.
Herstel betekent niet terugkeren naar hoe het was
Veel mensen die seksueel geweld op latere leeftijd hebben meegemaakt, willen weer ‘de oude’ worden en terug naar hoe het daarvoor was. Dat is heel begrijpelijk, maar vaak niet realistisch. Het kan helpend zijn om anders naar herstel te kijken.
Niet als ‘weer de oude worden’, maar als ‘de nieuwe worden’. Herstel mag gaan over opnieuw ontdekken wat goed en fijn is voor jou, en over het (opnieuw) opbouwen van een relatie met jezelf en je lichaam. Op jouw manier en in jouw tempo.
Veelvoorkomende gevolgen
Hoewel misbruik op jonge leeftijd of op latere leeftijd een andere impact kunnen hebben, zijn er ook veel overeenkomsten in de gevolgen die veel mensen herkennen op het vlak van intimiteit en seksualiteit.
Hieronder staan veelvoorkomende ervaringen. Niet iedereen herkent alles, en de mate waarin je er last van hebt, kan ook per situatie verschillen of door de tijd heen veranderen.
Vermijding: alles vermijden wat met seks, aanraking of intimiteit te maken heeft. Bijvoorbeeld situaties, mensen of gevoelens die eraan doen denken. Dit kan een bewuste keuze zijn, maar is vaak ook iets wat zich onbewust ontwikkelt.
Veel seksueel contact opzoeken: het actief opzoeken van seksueel contact kan een manier zijn om iets te voelen, of juist niets te voelen. Het kan ook een poging zijn om controle terug te krijgen of om je krachtig te voelen. Dit kan erg verwarrend zijn, zeker wanneer je er achteraf spijt van hebt of rot door voelt.
Dissociatie tijdens intieme momenten: de ervaring dat je niet helemaal aanwezig bent of alsof je van een afstandje toekijkt. Dit is een beschermingsreactie van je brein, het hoeft niets te zeggen over of je de ander vertrouwt of niet.
- Moeite met vertrouwen: het kan lastig zijn om anderen te vertrouwen, zeker in intieme situaties. Je kunt je sneller onveilig voelen of moeite hebben om je open te stellen. Ook vertrouwen in jezelf, je gevoel en je lichaam kan verminderd zijn.
Lichamelijke klachten: pijn bij seks, een gespannen bekkenbodem, moeite met opwinding of ontspanning. Je kunt ook last hebben van andere spanningsklachten.
Verlangen dat lijkt te zijn verdwenen: het gevoel dat je geen seksueel verlangen meer hebt. Dat kan tijdelijk zijn, maar ook langdurig aanhouden.
- Moeite met grenzen voelen en aangeven
Seksuele problemen als gevolg van misbruik
De invloed van misbruik op intimiteit en seksualiteit kan zich ook uiten in seksuele problemen. Wat je hebt meegemaakt, kan doorwerken in hoe je lichaam reageert, hoe je opwinding ervaart en hoe ontspannen of gespannen je bent tijdens seksuele situaties.
Zowel mannen als vrouwen kunnen hier last van krijgen. Seksuoloog Ylanga legt in deze video uit hoe seksuele problemen kunnen ontstaan en wat de gevolgen van deze problemen kunnen zijn.
Tekst video
Als je seksueel misbruik meemaakt, kan dat leiden tot seksuele problemen en problemen met je bekkenbodem. Dat geldt voor vrouwen, maar ook voor mannen. Het kan zijn dat het seksuele misbruik je eerste ervaring is met seksuele handelingen. Het kan ook zijn dat je al eerder seksuele ervaringen hebt opgedaan. In beide gevallen is het natuurlijk afschuwelijk.
Het kan zijn dat je je vies voelt en dat je niet goed weet wat je moet. Het kan ook zijn dat je, ondanks dat je het niet wilde, toch hebt gemerkt dat je gevoelens van opwinding hebt ervaren. Dat kan heel verwarrend zijn. Ook kan het zijn dat je heel erg moet terugdenken aan wat er gebeurd is, of dat je steeds spanning ervaart in bepaalde situaties.
Seksueel misbruik kan dus ook tot gevolg hebben dat je anders gaat denken over seks. Misschien voel je jezelf echt heel vies, of moet je er niet aan denken dat iemand je ooit nog aanraakt. Ook kan het zijn dat je merkt dat je gewoon minder zin hebt. Als je angstige gedachten hebt aan het misbruik of steeds moet terugdenken aan wat er gebeurd is, kan dat ook van invloed zijn op je bekkenbodem.
Je bekkenbodem is een hele sterke spier die eigenlijk samengesteld is uit heel veel kleine spieren. En die spieren heb je voor een deel ook controle over, bijvoorbeeld als je je plas moet ophouden. Als je heel veel angstige gedachten hebt, of heel veel spanning of walging ervaart, kan het zijn dat de spanning in die spier opbouwt.
En dat die zo hoog wordt dat je daar klachten van krijgt. De spanning in de spier is dan te hoog, en die spier blijft de hele tijd gespannen, ook als het niet nodig is om bijvoorbeeld je plas op te houden. Gevolgen van die hoge bekkenbodemspanning kunnen zijn dat je pijnklachten krijgt in je vulva, in je penis, in je balzak of in je liezen. Dat kan maken dat, ook al heb je misschien wel zin om te vrijen, het toch niet prettig is.
Herinneringen en gedachten aan het misbruik, maar ook gevoelens van walging en afkeer, kunnen dus maken dat de spanning in je bekkenbodem toeneemt, waardoor je klachten kunt krijgen en niet meer fijn kunt vrijen of geen zin meer hebt om te vrijen.
Al die dingen die ik noem zijn helemaal niet raar. En gelukkig is er ook wat aan te doen.
Wat er te doen is aan seksuele problemen
Na het meemaken van een nare seksuele ervaring kun je te maken krijgen met seksuele problemen of bekkenbodemproblemen. Gelukkig kun je hier wat tegen doen. Seksuoloog Ylanga legt in deze video uit wat je kunt doen, wie jou hierbij kan helpen en welke behandelingen er zijn.
Tekst video
Seksuele problemen en bekkenbodemproblemen kunnen veel klachten tot gevolg hebben. Gelukkig is er wat aan te doen. Om goed te begrijpen hoe dat nou werkt, is het belangrijk om aandacht te hebben voor verschillende dingen.
Een daarvan is je lichaam. Want zijn er misschien lichamelijke klachten waardoor je geen fijne seks meer kunt hebben? Of zijn er dingen veranderd op lichamelijk gebied?
Het is ook heel belangrijk om te kijken hoe jij in je vel zit. Voel je je eigenlijk wel fijn? Of heb je nog heel veel nare herinneringen aan wat er gebeurd is? Ben je misschien wel heel boos, of heel verdrietig? Of voel je je misschien ook wel schuldig?
Daarnaast is het ook heel belangrijk om te kijken hoe het gaat in jouw dagelijks leven. Hoe gaat het bijvoorbeeld met school of met je studie? Of met je werk? Kun je je eigenlijk wel concentreren en gaat het goed, of maak je je daar ook zorgen over? En heb je nog contact met je vrienden? Kun je nog leuke dingen doen?
En misschien heb je ook wel een relatie. Hoe gaat dat eigenlijk? Dat zijn allemaal dingen die hun weerslag hebben op hoe jij je voelt over jezelf, en daarmee dus ook hoe jij je seksualiteit beleeft.
Een seksuoloog NVVS is gespecialiseerd in het begrijpen en behandelen van seksuele problemen. Er zijn heel veel behandelmogelijkheden. Samen met jou kijkt de seksuoloog wat voor jou de beste manier is.
Misschien heb je wel eens gehoord van EMDR. Dat is een behandeltechniek waarbij de heftige emoties en gevoelens die je kunt hebben als je terugdenkt aan het misbruik, kunnen afnemen. Daardoor komt er weer ruimte voor jou om te ontdekken dat jouw seksualiteit nog steeds van jou is.
Als er echt veel bekkenbodemproblemen zijn, wordt vaak de hulp ingeschakeld van een bekkenbodemfysiotherapeut. Dat is een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in de bekkenbodem. Door veel uitleg en oefeningen te doen, krijg je steeds meer inzicht in hoe die bekkenbodem werkt, en daardoor kun je er ook weer meer controle over krijgen.
Uiteindelijk kun je ook weer fijn vrijen.
Het Centrum Seksueel Geweld in jouw regio weet precies waar deze professionals te vinden zijn, dus zij kunnen je daarbij helpen.
Nare seksuele ervaringen en seksuele opwinding
Een van de meest verwarrende reacties op seksueel geweld is wanneer je lichaam reageert met opwinding. Je kan bijvoorbeeld vochtig worden of een erectie krijgen, je kunt sensaties ervaren die lijken op genot, en soms kan er zelfs een orgasme optreden. Ook kan het zijn dat je later, wanneer je eraan terugdenkt, opnieuw lichamelijke opwinding ervaart. Dat leidt vaak tot enorme verwarring, schaamte en zelfverwijt.
Het is belangrijk om te weten dat een automatische lichamelijke reactie is die niets te maken heeft met instemming of verlangen. Het lichaam reageert op stimulatie, los van of je dit wilde of fijn vond. Dit wordt ook wel de genitale respons genoemd: het lichaam voert een reflex uit, meer niet. Het is in feite hetzelfde automatische mechanisme als dat je reflexmatig je ogen sluit als er iets op je afkomt.
In onderstaande video legt GZ-psycholoog en onderzoeker Stephanie Both er meer over uit.
Tekst video
Voor mensen met nare seksuele ervaringen kunnen seksuele opwindingsreacties verwarrend zijn. Je kan hebben gemerkt dat je lichaam reageerde tijdens het seksueel misbruik, dat je een seksuele opwindingsreactie kreeg, dat je vagina nat werd of je een erectie kreeg. En soms ook een orgasme. Mensen vragen zich dan soms af of die reacties betekenen dat ze het misbruik misschien zelf wilden.
Andere mensen merken tijdens traumatherapie, bij het teruggaan naar de misbruikherinneringen, dat hun geslachtsdelen reageren. Vrouwen kunnen dan nat worden, mannen een erectie krijgen. Dit kan gevoelens van schaamte oproepen, soms zo sterk dat mensen de traumabehandeling niet durven voort te zetten.
Ook vertellen mensen dat ze soms bewust terugdenken aan seksueel misbruik om seksueel opgewonden te raken, en dat ze zich daar erg ongemakkelijk en schuldig over voelen.
Er zijn een aantal dingen die we weten over seksuele opwinding die kunnen helpen om deze verwarrende ervaringen te begrijpen. En hopelijk ook om je er niet vies, slecht, schuldig of gek door te voelen.
Bij seksuele opwinding gaat er meer bloed naar de geslachtsdelen, waardoor bij de vrouw de wanden van de vagina meer vocht gaan afscheiden en je nat wordt, en bij de man een erectie ontstaat. Die lichamelijke seksuele reacties kunnen we meten. We weten dat deze lichamelijke reacties automatisch optreden zodra we iets seksueels zien of horen, of wanneer de geslachtsdelen worden geprikkeld door aanraking. Dat gebeurt heel snel, binnen seconden. Het is een reflexmatige reactie.
In onderzoek is gebleken dat die reflexmatige reactie ook kan optreden wanneer je helemaal geen seksuele gevoelens ervaart, en zelfs wanneer je heel negatieve gevoelens hebt.
Zo vonden we in onderzoek dat wanneer vrouwen een film kijken met seksuele scènes met een beangstigende inhoud, zoals een verkrachtingsscène, de vagina toch meer doorbloed raakt, terwijl die vrouwen helemaal geen seksuele opwinding voelen. Integendeel, ze ervaren bij die film angst, boosheid en walging.
Het lichaam reageert dus op seksuele prikkels, ook wanneer we die prikkels helemaal niet fijn of seksueel opwindend vinden. Waarom is dat, en waar is het goed voor? Dit werkt zo omdat we gebouwd zijn met een heel gevoelig seksueel systeem dat snel geactiveerd kan worden om de kans op voortplanting te vergroten. Dat is nuttig voor het voortbestaan van de soort. Daarbij is het zo dat als de vagina nat wordt, dit ook beschermt tegen schade bij penetratie.
De reactie van de geslachtsdelen in seksuele situaties is dus een reflexmatige en nuttige reactie van het lijf. Lichamelijk reageren betekent echter helemaal niet dat de seks dan dus ook gewenst of fijn is. Je lichaam kan reageren terwijl je er helemaal geen positieve seksuele gevoelens bij hebt. Dat geldt voor meisjes en jongens, vrouwen en mannen, en iedereen die daartussenin zit.
Dit is belangrijk om te weten, want als de pleger beweert dat de seks gewild was omdat het slachtoffer nat werd of een erectie kreeg, dan is dat dus klinkklare onzin. En een erectie krijgen in een misbruikssituatie met een mannelijke pleger betekent niet dat je homoseksueel bent. Het zegt niets over waar jij op valt.
En nat worden of een erectie krijgen bij het terugdenken aan misbruikherinneringen tijdens traumatherapie, of tijdens seks met je partner, betekent niet dat je het toen fijn vond.
Hopelijk helpt deze kennis in meer openheid over seksuele reacties en bij minder gevoelens van schuld en schaamte daarover.
Grenzen leren voelen en aangeven
Grenzen zijn de kern van gezonde seksualiteit en intimiteit. Ze helpen je te weten wat jij wilt, wat je niet wilt, en wat je nodig hebt om je veilig te voelen.
Voor veel mensen die seksueel geweld hebben meegemaakt, is het voelen en aangeven van grenzen juist één van de moeilijkste dingen. Misschien omdat er vroeger geen rekening werd gehouden met jouw grenzen. Misschien omdat je hebt geleerd je aan te passen aan wat de ander wil, ongeacht wat jij voelt. Of misschien weet je gewoon niet goed meer wat je zelf wilt.
Grenzen opnieuw leren kennen begint vaak bij het (weer) leren voelen van signalen in je lichaam.
Het verschil tussen ja, nee en misschien
Grenzen zijn niet altijd zwart-wit. Naast ‘ja’ en ‘nee’ is er ook een heel gebied daartussenin: twijfel, ‘nu even niet’, ‘wel dit maar niet dat’, of gewoon: ik weet het nog niet.
Juist dat tussengebied is belangrijk. Leren herkennen wat er in jou gebeurt, helpt je om beter afgestemd te raken op jezelf. Het hoeft niet meteen duidelijk voor je te zijn. ‘Ik weet het niet’ is ook een antwoord – en een grens op zichzelf.
Je lichaam geeft vaak signalen die je kunnen helpen om je grenzen te herkennen.
Signalen van een ‘nee’ of ‘liever niet’ kunnen zijn:
- Spanning in je buik, borst of keel
- De neiging om je terug te trekken of kleiner te maken
- Een oppervlakkige of ingehouden ademhaling
- Een gevoel van onrust, weerstand of twijfel
Signalen van een ‘ja’ of ‘dit voelt goed’ kunnen zijn:
- Ontspanning en een open houding
- Nieuwsgierigheid of interesse
- Een warm of prettig gevoel in je lichaam
- Een innerlijk gevoel van ‘ja’, of een beweging naar voren of naar iemand toe
Oefening: stilstaan bij jouw 'ja', 'nee' en 'misschien'
Je kunt oefenen met het herkennen van de signalen die jouw lichaam geeft in gewone, dagelijkse situaties. Deze situaties hoeven niets met intimiteit of seksualiteit te maken te hebben. Denk juist aan kleine keuzes, zoals wat je wilt eten of wat je wilt gaan doen.
Het gaat erom dat je leert herkennen hoe jouw lichaam je laat weten of je iets wilt of niet. Door daar bewust aandacht aan te besteden, kun je stap voor stap beter leren luisteren naar jezelf en dus ook naar jouw grenzen.
Hoe je deze oefening kunt doen:
- Neem op een rustig moment even de tijd om bij jezelf in te checken.
- Stel jezelf een vraag, zoals: Heb ik zin in deze maaltijd, dit contact of deze afspraak?
- Richt je aandacht op je lichaam en merk op wat je voelt, zonder het te hoeven begrijpen of veranderen.
- Let bijvoorbeeld op je ademhaling, spanning in je lichaam, of een gevoel van nieuwsgierigheid of juist terugtrekken.
- Probeer je ervaring te benoemen als een ‘ja’, ‘nee’ of ‘misschien’.
Als je merkt dat iets duidelijk als een ‘ja’ of ‘nee’ voelt, kun je daar extra bij stilstaan. Vraag jezelf af: Hoe laat mijn lichaam dit weten? Waar voel ik dat? Wat verandert er?
Het doel van deze oefening is om weer vertrouwd te raken met je eigen signalen. Het is helemaal oké als het in het begin lastig of onduidelijk voelt. Hoe vaker je bij jezelf probeert in te checken en bewust stilstaat bij of iets goed of niet goed voor je voelt, hoe beter je jouw grenzen kunt leren herkennen.
Grenzen leren aangeven
Als je beter leert voelen wat voor jou een ‘ja’, ‘nee’ of ‘misschien’ is, komt de volgende stap: je grenzen leren aangeven. Dat kan heel spannend zijn, zeker als je hebt geleerd dat jouw grenzen er niet toe doen, of als het vroeger onveilig was om ze uit te spreken.
Grenzen aangeven kan op verschillende manieren. ‘Nee’ is een duidelijke grens, maar een grens kan ook zijn:
- ‘Ik wil dit nu niet, misschien later’
- ‘Ik vind dit niet fijn’
- ‘Ik wil er nog even over na denken’
- ‘Ik twijfel’
Hoe concreter je jouw grens kunt aangeven, hoe duidelijker die voor de ander is. Tegelijk is het belangrijk om te beginnen met wat voor jou haalbaar voelt als je grens aangeven heel spannend voor je is.
Wat kan helpen:
- Gun jezelf tijd om te voelen voordat je reageert
- Oefen met zinnen, zoals: ‘Ik wil dit nu niet’ of ‘Ik wil er nog even over na denken’
- Oefen met grenzen aangeven in situaties die relatief veilig voelen, bijvoorbeeld bij vrienden of familie. Het kan ook helpen om hen te laten weten dat je hiermee aan het oefenen bent.
- Je hoeft je grens niet uit te leggen of te rechtvaardigen, als iets voor jou niet goed voelt is dat wat er is.