Tekst video
Trauma betekent letterlijk wond of verwonding. Een verwonding kan lichamelijk zijn, maar ook psychisch. Zo’n psychische verwonding kan onder andere ontstaan na een ingrijpende ervaring die je niet goed kan verwerken, zoals een ongeval, een natuurramp, of een nare seksuele ervaring. Hou je daar langdurig last van en heeft het veel impact op je dagelijkse leven, dan kan er sprake zijn van trauma.
Het meemaken van seksueel misbruik leidt gelukkig niet altijd tot trauma. Ongeveer de helft van de mensen die een misbruikervaring hebben meegemaakt geven aan hier weinig of zelfs geen last van te hebben. Dit kan te maken hebben met de steun die ze hebben ervaren, of met andere beschermende factoren die hebben geholpen om de ervaring te verwerken.
Het meemaken van seksueel misbruik kan daarentegen ook heel traumatisch zijn en onder andere leiden tot een posttraumatische stressstoornis. In deze module gaan we verder in op trauma en veelvoorkomende traumaklachten, en staan we stil bij mogelijke vervolgstappen die kunnen helpen bij traumaverwerking.
In deze module gaan we verder in op trauma en veelvoorkomende traumaklachten, en staan we stil bij mogelijke vervolgstappen die kunnen helpen bij traumaverwerking.
In deze module
- Wat is trauma?
- Veelvoorkomende traumaklachten
- Wat is posttraumatische stressstoornis (PTSS)?
- Wat helpt bij traumaverwerking?
- Verwerken is vaak ook rouwen
Wat is trauma?
Het woord trauma betekent letterlijk wond of verwonding. Een verwonding kan lichamelijk zijn, maar ook psychisch. Zo’n psychische wond ontstaat vaak na één of meerdere ingrijpende ervaringen, waarin je je machteloos en overweldigd voelde. Dit kan bijvoorbeeld een nare seksuele ervaring zijn, een ernstig ongeluk of het meemaken van geweld.
Trauma kan ook ontstaan door langdurige stress of onveiligheid. Denk aan herhaald misbruik, huiselijk geweld, pesten, of opgroeien in een gezin waar weinig aandacht, steun of veiligheid was. Ook emotionele verwaarlozing kan diepe sporen achterlaten.
Wat voor de één traumatisch is, hoeft dat voor de ander niet te zijn
Of iets als traumatisch wordt ervaren, verschilt per persoon. De impact hangt af van verschillende factoren, zoals:
- Wat er precies gebeurde en hoe (on)veilig je je voelde
- Welke betekenis je eraan gaf (bijvoorbeeld: ‘ik had gewoon pech’ of ‘het lag aan mij’)
- Of je na afloop steun kreeg en geloofd werd
- Eerdere ervaringen in je leven
Het meemaken van seksueel misbruik leidt gelukkig niet altijd tot trauma. Ongeveer de helft van de mensen die een nare seksuele ervaring hebben gehad, geven aan hier op den duur weinig of zelfs geen klachten aan over te houden.
Wat uit onderzoek en ervaring wel duidelijk blijkt: je achteraf gesteund voelen, en op een gezonde manier je emoties en spanning los kunnen laten, helpt enorm bij het verwerken van wat je is overkomen.
Trauma gaat over de impact
Trauma gaat niet alleen over wat je is overkomen, maar vooral over wat het met je heeft gedaan. Het gaat om de impact die de ervaring heeft achtergelaten en hoe je daar in het dagelijks leven last van houdt. Deze last kan per persoon sterk verschillen, maar voor iedereen geldt: trauma is geen teken van zwakte. Het is een normale reactie op abnormale omstandigheden.
Op het online platform Traumanet kun je meer lezen over trauma en heling.
Wat is PTSS?
PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis. Het is een psychische aandoening die kan ontstaan nadat je iets ingrijpends hebt meegemaakt, zoals seksueel misbruik. In Nederland maakt naar schatting zo’n 70% van de mensen in hun leven een potentieel traumatische gebeurtenis mee. Ongeveer 7% van hen ontwikkelt ooit PTSS.
Uit onderzoek blijkt dat seksueel misbruik een van de grootste risicofactoren is voor het ontwikkelen van PTSS. Dat is niet zo gek, want seksueel misbruik komt letterlijk en figuurlijk heel dichtbij en gaat vaak gepaard met angst en het verliezen van een gevoel van veiligheid.
Wanneer spreek je van PTSS?
Veel mensen hebben de eerste weken klachten na een ingrijpende ervaring, dat is heel normaal. Je kunt bijvoorbeeld last hebben van herbelevingen, schrikreacties, prikkelbaarheid, slaapproblemen of je heel onrustig of emotioneel voelen. Meestal worden die klachten na verloop van tijd minder.
Als dat niet gebeurt, en je klachten blijven of verergeren, kan er sprake zijn van PTSS.
Er zijn vier belangrijke hoofdkenmerken van PTSS:
- Herbelevingen: je hebt last van nachtmerries, flashbacks of herinneringen aan wat er is gebeurd.
- Vermijding: je probeert bepaalde plekken, situaties, gedachten en/of andere triggers te vermijden die aan de gebeurtenis doen denken.
- Negatieve veranderingen in denken en voelen: je voelt je somber en/of angstig, verliest vertrouwen in jezelf en/of anderen en hebt nergens meer echt plezier in.
- Aanhoudende spanning: je bent continu alert en op je hoede, schrikt snel en/of hebt moeite met ontspannen.
Er is sprake van PTSS als je langer dan een maand klachten ervaart binnen alle vier de hoofdkenmerken. Welke klachten dat precies zijn en in welke mate, verschilt per persoon. Er is dus veel variatie in symptomen tussen mensen met PTSS. Net zoals dit bijvoorbeeld ook het geval is bij een depressie of verslaving. Niet één persoon is hetzelfde.
Wat is complexe PTSS?
Er wordt ook wel van complexe PTSS of CPTSS gesproken als je naast de vier hoofdkenmerken van PTSS ook problemen hebt met je zelfbeeld en zelfvertrouwen, het reguleren van je emoties, vertrouwen van anderen, dissociatie en lichamelijke klachten.
Complexe PTSS ontstaat als gevolg van herhaalde en langdurige traumatische ervaringen. Vaak zijn deze al in de kindertijd begonnen en hebben ze daardoor veel impact gehad op je ontwikkeling.
Het volgende hoofdstuk gaat over traumaverwerking en professionele hulp.
Traumaverwerking
Wat traumaverwerking precies inhoudt en betekent, verschilt per persoon. Wat er verwerkt moet worden, is tenslotte voor iedereen weer anders.
In algemene zin zou je kunnen zeggen dat traumaverwerking gaat over je ervaring(en) een plek in je leven leren geven, zonder dat het je nog overweldigt of overheerst.
Traumaverwerking betekent ook dat je lichaam en brein weten en voelen dat wat er gebeurd is tot het verleden behoort. Trauma dat verwerkt is, is in je geheugen weggeschreven als iets van ’toen’ dat afgelopen is. Dat betekent niet dat eraan terugdenken niet meer pijnlijk is, maar wel dat de herinnering je niet meer overspoelt.
Professionele hulp bij traumaverwerking
Seksueel misbruik verwerken hoef je niet alleen te doen. Soms kom je met steun uit je omgeving een heel eind, maar als je veel last houdt van wat er met je is gebeurd, dan is het goed om professionele hulp te zoeken.
Veel mensen twijfelen of ze ‘erg genoeg’ zijn voor therapie. Misschien denk je dat je het eerst zelf moet proberen, of voel je schaamte of angst om hulp te zoeken. Maar hulp vragen is geen zwakte. Het is juist een hele moedige stap.
Wanneer is het goed om hulp te zoeken?
Overweeg professionele hulp te zoeken als je merkt dat:
- Je klachten lang aanhouden of erger worden.
- Je dagelijks leven eronder lijdt, bijvoorbeeld je studie, werk of relaties.
- Je last hebt van herbelevingen, flashbacks of dissociatie.
- Je het gevoel hebt dat je vastzit en niet verder komt.
- Je je vaak overweldigd voelt door emoties, of juist helemaal afgesloten bent.
Twijfel je of je wel hulp moet zoeken, of hoe je dat aan moet pakken? Vanuit het Centrum Seksueel Geweld denken we graag met je mee. Je kunt ook bij je huisarts terecht voor advies.
Wat voor hulp bestaat er?
Er zijn veel verschillende vormen van therapie en ondersteuning bij traumaverwerking. Wat het beste bij jou past hangt af van de klachten die je ervaart als gevolg van het misbruik. Dat kan heel verschillend zijn.
Hieronder lees je meer informatie over therapievormen die vaak worden ingezet bij traumaklachten.
Beknopte Eclectische Psychotherapie voor PTSS (BEPP)
BEPP is een vorm van traumatherapie speciaal ontwikkeld voor mensen met PTSS. Het combineert verschillende elementen, zoals het vertellen van je verhaal, het uiten van emoties, ontspanningsoefeningen en betekenisgeving. BEPP helpt je om stil te staan bij wat er is gebeurd én om weer vooruit te kunnen kijken.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
CGT helpt je om te onderzoeken hoe je gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen. Na seksueel misbruik kun je overtuigingen ontwikkelen zoals ‘het was mijn schuld’ of ‘ik ben niets waard’. CGT helpt je om deze gedachten te herkennen, te onderzoeken en stap voor stap realistischer en helpender te maken. Ook leer je hoe je met moeilijke gevoelens of situaties anders kunt omgaan.
Exposure
Exposure is een vorm van cognitieve gedragstherapie en wordt vaak ingezet binnen een CGT-behandeling voor trauma. Je wordt dan blootgesteld aan situaties die angst oproepen en die je daarom het liefst vermijdt. Dit wordt ook wel exposure in vivo genoemd. Door in de therapie met angstige situaties te werken en er niet van weg te lopen, leer je dat de ramp die je vreest niet meer plaatsvindt en kan je angst na verloop van tijd verminderen.
Een andere vorm van exposure is imaginaire exposure. Hierbij ga je in gedachten terug naar de schokkende gebeurtenis en vertel je het verhaal tot in detail. Op deze manier word je herhaaldelijk blootgesteld aan de nare herinneringen. Vooraf wordt gevraagd waar je het meest bang voor bent als je er aan terug gaat denken, en achteraf evalueer je of dat ook is gebeurd. Door dit te doen leer je dat er niets ernstigs gebeurt als je over de ervaring deelt of hoort, waardoor het steeds meer iets wordt uit het verleden wat in het heden geen schade meer aan kan richten.
Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR)
EMDR is een behandelmethode voor mensen die last blijven houden van ingrijpende gebeurtenissen, zoals seksueel misbruik. Tijdens een EMDR-sessie denk je terug aan een nare herinnering, terwijl je wordt afgeleid door bijvoorbeeld handbewegingen of geluiden. Dit helpt je brein om de herinnering op een andere manier te verwerken, waardoor de spanning en emotionele lading ervan vaak afnemen.
Lichaamsgerichte therapie
Lichaamsgerichte therapie is een vorm van traumatherapie waarbij niet het praten, maar het lichaam centraal staat.
In deze video vertelt klinisch psycholoog Pieta van Dishoeck je er meer over.
Er zijn verschillende vormen van lichaamsgerichte therapie, zoals:
- Haptotherapie
- Psychomotorische therapie
- Sensorimotor psychotherapie
- Somatic Experieincing
Op de website van Traumanet kun je meer informatie vinden over deze therapievormen.
Narratieve Exposure Therapie (NET)
NET is een therapie voor mensen die meerdere traumatische ervaringen hebben meegemaakt, zoals langdurig seksueel misbruik. Samen met een therapeut bouw je stap voor stap je levensverhaal op. Je staat stil bij zowel heftige als neutrale of positieve gebeurtenissen.
Door je herinneringen in context te plaatsen en ze gestructureerd te doorlopen, krijgen ze een plek in je verhaal. Dat helpt om grip te krijgen op je verleden en om de emotionele lading van traumatische herinneringen te verminderen.
Schrijftherapie
NET is een therapie voor mensen die meerdere traumatische ervaringen hebben meegemaakt, zoals langdurig seksueel misbruik. Samen met een therapeut bouw je stap voor stap je levensverhaal op. Je staat stil bij zowel heftige als neutrale of positieve gebeurtenissen.
Door je herinneringen in context te plaatsen en ze gestructureerd te doorlopen, krijgen ze een plek in je verhaal. Dat helpt om grip te krijgen op je verleden en om de emotionele lading van traumatische herinneringen te verminderen.
Verwerken is vaak ook rouwen
Een belangrijk onderdeel van traumaverwerking is naast het verwerken van wat er is gebeurd, ook het rouwen om wat je mogelijk bent verloren. Of om wat je nooit hebt gehad.
Seksueel misbruik gaat namelijk vaak gepaard met verlies van bijvoorbeeld:
- Je gevoel van veiligheid
- Vertrouwen in anderen
- Een zorgeloze jeugd
- Een gezonde seksuele ontwikkeling
- Een positieve relatie met je eigen lichaam
En soms van al die dingen tegelijk.
Rouw op jouw manier
Rouw kan verwarrend zijn. Soms voel je vooral verdriet. Soms juist boosheid, of helemaal niets. Er is geen goed of fout in hoe je rouwt, en ook niet in waar je om rouwt.
Wat belangrijk is, is dat je jezelf toestaat om te voelen wat je voelt en een manier vindt om dat te uiten. Op jouw tempo, en jouw manier. Voor de één is dat erover praten, voor de ander schrijven, muziek luisteren of er op een creatieve manier mee bezig zijn.
Door ruimte te maken voor rouw, erken je wat er is gebeurd én wat het je heeft gekost. Dat kan pijnlijk zijn, maar het is ook een belangrijk onderdeel van een herstelproces.