Tekst video
Mogelijk twijfel je of datgene wat je hebt meegemaakt wel seksueel misbruik is, omdat je misschien het gevoel hebt dat jouw ervaring niet ‘ernstig’ genoeg is om misbruik te noemen. Of misschien omdat je een bepaald beeld hebt van wat seksueel misbruik is en dat dit gevoelsmatig niet past bij wat jij hebt ervaren.
Seksueel misbruik is een hele brede term die gebruik wordt voor veel verschillende ervaringen. Wat al deze ervaringen met elkaar gemeen hebben is dit: het betreft situaties waarin je seksuele handelingen moet ondergaan en/of moet uitvoeren en/of er getuige van moet zijn, terwijl je dat niet wilt en/of niet in staat bent om erover te beslissen. Bijvoorbeeld omdat iemand ouder, groter of sterker is dan jij.
Seksueel misbruik kan online en offline plaatsvinden, eenmalig maar ook herhaaldelijk en langdurig gebeuren. In sommige gevallen gaat het gepaard met een vorm van geweld of dreiging, maar in veel gevallen ook niet. Ook dan kan het nog steeds om seksueel misbruik gaan.
In deze module leggen we meer uit over verschillende vormen van seksueel misbruik en elementen die er vaak bij aanwezig zijn. Goed om te weten: de termen seksueel misbruik en seksueel geweld worden soms door elkaar gebruikt, maar ze verwijzen naar hetzelfde.
En ook belangrijk: elke vorm van seksueel misbruik is verboden en nooit jouw schuld.
In deze module leggen we uit wat seksueel misbruik is en welke elementen er vaak bij aanwezig zijn. Ook staan we stil bij verschillende vormen van online en offline misbruik.
De termen seksueel misbruik en seksueel geweld worden soms door elkaar gebruikt, maar ze verwijzen hier steeds naar hetzelfde: situaties waarin je seksuele handelingen moet ondergaan en/of moet uitvoeren en/of er getuige van moet zijn, terwijl je dat niet wilt en/of niet in staat bent om erover te beslissen.
In deze module
- Wat is seksueel misbruik?
- Vormen van seksueel misbruik
- Online seksueel misbruik
- Twijfel: was het wel misbruik?
- Als het korter dan 7 dagen geleden is
Wat is seksueel misbruik?
Seksueel misbruik is een hele brede term die gebruik wordt voor veel verschillende ervaringen. Seksueel misbruik wordt soms ook wel seksueel geweld genoemd, ook wanneer er geen fysiek geweld heeft plaatsgevonden.
Wat ervaringen van seksueel misbruik met elkaar gemeen hebben is dit: het betreft situaties waarin je seksuele handelingen moet ondergaan en/of moet uitvoeren en/of er getuige van moet zijn, terwijl je dat niet wilt en/of niet in staat bent om erover te beslissen. Bijvoorbeeld omdat iemand ouder, groter of sterker is dan jij.
Seksueel misbruik kan eenmalig plaatsvinden, maar het kan ook herhaaldelijk of langdurig gebeuren. Het kan daarnaast online plaatsvinden en in het echte leven.
Elementen die vaak bij misbruik aanwezig zijn:
- Grooming: de pleger bouwt een vertrouwensband op waar vervolgens misbruik van wordt gemaakt.
- Machtsverschil: de pleger is ouder, groter, sterker of anderszins machtiger dan jij. Afhankelijkheid: het voelt alsof je niet meer uit de situatie kan wegkomen of alsof je iets verliest zodra het misbruik stop.
- Dreiging: met woorden, een blik of fysiek geweld onder druk gezet worden om mee te doen en/of te zwijgen.
- Geheimhouding: van de pleger moet je de situatie geheimhouden en/of voelt zelf aan dat het geheim moet blijven.
- Uitverkorenheid: de pleger geeft je het gevoel dat je speciaal bent voor hem of haar
Video: Wat is seksueel misbruik?
In onderstaande video legt klinisch psycholoog Aafke Scharloo uit wat seksueel misbruik is en welke vormen het kan aannemen.
Tekst video
Seksueel misbruik betekent dat iemand je expres dwingt om seksuele dingen te doen, terwijl je dat niet wilt of nog niet weet of je het wilt. Dwingen betekent dat iemand de baas over je speelt en je dingen laat doen die je niet kunt tegenhouden.
Seksueel misbruik kan tussen iedereen voorkomen: tussen mannen en mannen, mannen en vrouwen, vrouwen onderling, kinderen onderling, of tussen volwassenen en kinderen. Meestal is de dader iemand die ouder is dan jij of iemand die macht over je heeft.
Het gaat vaak over aanrakingen op plekken waar je niet zomaar aangeraakt mag worden, zoals je borsten, vagina, billen, piemel of mond. Het kan ook betekenen dat iemand zijn lichaam tegen jou aanduwt, of dat iemand wil dat jij aan het lichaam van een ander komt terwijl je dat niet wilt.
Seksueel misbruik kan ook online gebeuren. Bijvoorbeeld als iemand jou plaatjes of filmpjes laat zien die je niet wilt zien, of waarvan je nog niet weet of je ze wilt zien. Of als iemand je vraagt om jezelf uit te kleden voor de camera, seksuele dingen te doen en dat op te sturen, of terwijl anderen meekijken.
In Nederland zijn er wetten en regels tegen seksueel misbruik. Het mag niet en het mag nooit. Ook niet als je een relatie hebt of als je getrouwd bent.
Feiten en cijfers over seksueel geweld
Seksueel geweld komt helaas vaak voor. Meer dan de helft van alle vrouwen en zo’n 20% van de mannen maakt ooit seksueel geweld of grensoverschrijding mee. In onderstaande factsheet lees je meer belangrijke cijfers en feiten.
Vormen van misbruik
De term seksueel misbruik wordt gebruikt voor alle seksuele handelingen die iemand moet uitvoeren of ondergaan in een ongelijkwaardige situatie. Met ongelijkwaardig bedoelen we dat de ander meer macht heeft, sterker is, ouder is of dat je van diegene afhankelijk bent.
Je kan eenmalig een nare seksuele ervaring meemaken, maar ook langdurig misbruik. Ook kan het zijn dat je meerdere eenmalige ervaringen hebt meegemaakt die niet met elkaar te maken hadden.
Er worden verschillende vormen van seksueel misbruik onderscheiden, en dan is er ook nog de term seksueel grensoverschrijdend gedrag. Je leest er hieronder meer over.
Aanranding
Aanranding betekent: ongewenst seksueel aangeraakt worden of gedwongen worden geslachtsdelen van iemand anders aan te raken.
Verkrachting
Verkrachting is het ongewenst seksueel binnendringen van het lichaam. Iemand kan je mond, vagina of anus ongewild binnendringen met een penis, vinger of een voorwerp.
In Nederland geeft één op de acht vrouwen en één op de 25 mannen aan ooit te zijn verkracht. Jongeren tussen de 12 en 24 jaar lopen vier keer meer kans om slachtoffer te worden van een verkrachting dan anderen.
Stealthing
Wanneer de mannelijke partner zonder toestemming en/of medeweten van zijn sekspartner het condoom verwijdert, spreek je van gedwongen onveilige seks. Dit wordt ook wel stealthing genoemd, en het is een vorm van seksueel geweld.
Online seksueel misbruik
Ook online kunnen er nare dingen gebeuren op seksueel vlak. Zo kan online seksueel contact – door middel van foto’s, film en/of tekst, misbruikt worden zonder iemands toestemming. We spreken dan van (online) seksueel misbruik.
In het volgende hoofdstuk lees je meer over online seksueel misbruik.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag
Seksueel grensoverschrijdend gedrag betekent dat iemand jouw seksuele grenzen niet respecteert. Dat kan gaan om opmerkingen, aanrakingen of gedragingen die jij niet wilt, waar je geen toestemming voor hebt gegeven, of waar je je onveilig of ongemakkelijk bij voelt.
Het gaat hierbij om gedrag dat seksueel van aard is, maar niet altijd valt onder wat juridisch gezien als seksueel misbruik wordt bestempeld. Denk bijvoorbeeld aan seksuele toespelingen, ongewenste aanrakingen, iemand die opdringerig flirt of seksueel getinte berichten stuurt zonder dat jij dat wilt.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag is daarmee een bredere term dan seksueel misbruik. Je zou kunnen zeggen dat seksueel misbruik een ernstige vorm is van seksueel grensoverschrijdend gedrag, waarbij vaak sprake is van dwang, macht, afhankelijkheid of het ontbreken van instemming.
Iedereen kan slachtoffer worden van seksueel misbruik
Of je nu jong bent of oud, jongen of meisje, man, vrouw of genderneutraal. Seksueel misbruik is strafbaar. Als jij dat wilt kun je aangifte doen bij de politie. Je kunt hier meer over lezen in de module Politie en seksueel misbruik doen.
Online misbruik
We spreken van online seksueel misbruik wanneer iemand tegen jouw wil naaktbeelden van jou online heeft gezet of ze naar anderen heeft doorgestuurd, of hiermee dreigt.
Ook heb je te maken met online seksueel geweld wanneer iemand jou chanteert en eist dat je naaktbeelden van jezelf opstuurt, bijvoorbeeld via WhatsApp, snapchat of de webcam. Als iemand jou dwingt om seksuele handelingen bij jezelf te doen voor de webcam, valt dat ook onder online seksueel geweld.
Er zijn verschillende vormen van online seksueel misbruik, hieronder lees je er meer over.
Catfishing
Catfishing is vergelijkbaar met grooming. Het is het fenomeen dat personen zich online als iemand anders voordoen. Ze stelen de identiteit van iemand anders of ze creëren een nieuwe identiteit, bijvoorbeeld met een valse naam en gestolen foto’s van een andere persoon. Het doel hiervan is om online een relatie met iemand op te bouwen en zo bijvoorbeeld aandacht, geld of naaktfoto’s of video’s te krijgen. Als dat laatste gebeurt en de ander maakt misbruik van deze beelden, dan spreken we van online seksueel geweld.
Deep-fake
Dit is een nieuwe vorm van online seksueel geweld die steeds vaker voorkomt. Je eigen hoofd wordt op het naakte lichaam van iemand anders gemonteerd. Hierdoor lijkt het alsof jij het bent maar dat is niet zo.
Exposen
Het publiekelijk te schande maken van iemand door beeldmateriaal en/of teksten te plaatsen op online fora en in specifieke ‘expose’ (chat)groepen, zoals Telegram.
Het doel is om de afgebeelde persoon een slechte naam te bezorgen en/of te vernederen. Vaak wordt er ook andere prive-informatie van het slachtoffer gedeeld, zoals voor- en achternaam, telefoonummer, adres en social media accounts.
Ongewenste sexting
Het ongevraagd doorsturen van seksueel getinte foto’s, video’s en berichtjes en óók het ongevraagd ontvangen van seksueel materiaal.
Online grooming
Online grooming is digitaal ‘kinderlokken’. De groomer maakt een nepprofiel aan en doet zich voor als een leeftijdsgenoot. Zo probeert diegene jouw vertrouwen te winnen. Het doel van de groomer is om jou uiteindelijk seksueel te misbruiken. Bijvoorbeeld door je zover te krijgen dat je naaktbeelden van jezelf opstuurt of dat je in het echt afspreekt. Ondertussen zorgt diegene ervoor dat jij er niet over gaat praten met mensen die je vertrouwt.
Shame sexting
Het ongevraagd verspreiden van naaktbeelden met als doel het slachtoffer te beschamen en te pesten. Ook wraakporno valt hieronder.
Sextortion
We spreken van sextortion als iemand jouw naaktbeelden gebruikt om je af te persen, te bedreigen of te chanteren. Iemand anders kan bijvoorbeeld dreigen jouw naaktfoto’s of naaktfilmpjes online te zetten of door te sturen naar anderen als je niet doet wat die ander van je vraagt. Vaak wordt sextortion ingezet om geld van je te krijgen of om je te dwingen seksuele handelingen te verrichten.
Wat kan de politie betekenen?
Bij online seksueel geweld kun je contact opnemen met de politie. Het is van belang om te weten dat de politie niet de naaktbeelden van het internet kan verwijderen. De politie kun je inschakelen op het moment dat er sprake is van dwang, intimidatie, het ongewenst verspreiden van naaktbeelden, bij minderjarige slachtoffers en meer.
Welke politie is betrokken?
- Als de politie vermoedt dat jouw naaktbeelden onder dwang zijn gemaakt, dat het stiekem is gebeurd of dat het is gedaan door jou te misleiden, dan wordt er contact gelegd met de zedenpolitie.
- Als het gaat om het belediging, chantage, intimidatie, smaad en laster, wordt er contact gelegd met de reguliere politie.
Op de website van politie.nl vind je alle informatie over hoe ze kunnen helpen, aangifte of melding doen, en meer. Als slachtoffer van seksueel misbruik kun je daarnaast ook altijd naar een politiebureau bij jou in de buurt gaan, of bellen met 0900-8844. Dan bekijken ze samen met jou hoe ze je het beste kunnen helpen.
In de module ‘De politie en seksueel misbruik’ vind je een aantal video’s met vragen rondom online seksueel geweld en wat de politie kan beteken.
Offlimits: voor hulp bij online seksueel misbruik
Voor vragen en specifieke hulp bij online seksueel misbruik kun je terecht bij Offlimits. Op hun website vind je veel informatie. Ze zijn daarnaast ook telefonisch bereikbaar via +31202615275, of via chat.
Online programma ‘ Herstellen na online seksueel misbruik’
Offlimits biedt een gratis en anoniem online programma ‘Herstellen na online seksueel misbruik’ aan. Kijk voor meer informatie op hulplijn.offlimits.nl
Twijfel: was het wel misbruik?
Misschien lees je deze module omdat je je afvraagt of wat jij hebt meegemaakt eigenlijk wel seksueel misbruik was. Je bent daar niet de enige in. Veel mensen twijfelen hierover. Dat kan verschillende redenen hebben.
Misschien denk je:
- “Het was toch maar één keer.”
- “Ik heb niet ‘nee’ gezegd.”
- “Ik deed toch mee?”
- “Er was geen geweld, dus was het dan wel echt misbruik?”
- “Het was iemand die ik vertrouwde.”
- “Mijn lichaam reageerde… dan kan het toch niet misbruik zijn?”
Al deze gedachten zijn heel begrijpelijk. Ze komen vaak voor bij mensen die een nare seksuele ervaring hebben meegemaakt. Wat belangrijk is om te weten: seksueel misbruik gaat niet alleen over geweld of over ‘nee’ roepen. Het gaat over jouw grenzen. Als iemand op seksueel gebied over jouw grenzen is gegaan – of je daar nou iets van kon zeggen of niet – dan is dat niet oké.
Seksueel misbruik kan er op veel verschillende manieren uitzien
Soms gebeurt het met geweld, maar vaak ook niet. Soms door iemand die je niet kent, maar veel vaker door iemand die je juist wel kent en misschien zelfs vertrouwde, lief of bijzonder vond. Soms is het heel duidelijk dat het fout was, maar vaak is het veel verwarrender.
Het kan dan helpen om jezelf af te vragen: was het gelijkwaardig, vrijwillig en gewenst?
Deze drie woorden kunnen houvast geven bij het onderzoeken van je ervaring(en):
- Gelijkwaardig betekent dat er geen machtsverschil was. Bijvoorbeeld: jullie zijn even oud, even sterk, en je durfde ‘nee’ te zeggen zonder bang te zijn.
- Vrijwillig betekent dat je echt uit jezelf meedeed. Niet omdat je onder druk werd gezet, gemanipuleerd, beloond of gedwongen.
- Gewenst betekent dat je het écht wilde, en dat het fijn en prettig voelde voor jou. Dat er sprake was van wederzijdse instemming en afstemming. Dit wordt ook wel consent genoemd.
Als één of meer van deze dingen ontbreken, is het goed mogelijk dat er over jouw grenzen is gegaan en dat er sprake is van seksueel misbruik. En dat mag je serieus nemen – ook als anderen het misschien niet zo zien, of als je het zelf nog niet helemaal zeker weet.
Reflectievragen
De volgende reflectievragen kunnen je helpen om je eigen gevoelens en gedachten beter te begrijpen. Je hoeft niets zeker te weten of te bewijzen – het gaat erom dat jij stap voor stap helderheid mag krijgen over wat er is gebeurd en wat dat met je doet.
Je hoeft deze vragen niet meteen allemaal te beantwoorden. Je hoeft ze überhaupt niet te beantwoorden als je dat niet wilt. Je kunt ze in gedachten overwegen, of ergens opschrijven als dat goed voelt.
- Wat gebeurde er precies, voor zover je het je herinnert? Je hoeft het niet gedetailleerd op te schrijven. Een paar steekwoorden of zinnen zijn genoeg.
- Hoe voelde je je tijdens wat er gebeurde? Hoe reageerde je lichaam en geest?
- Hoe voelde je je erna?
- Wat vertel je jezelf nu over die situatie? Zijn er gedachten zoals ‘Ik had…’ of ‘Ik had niet mogen…’?
- Wat zou je tegen een goede vriend(in) zeggen die precies dit had meegemaakt? Zou je diegene geloven en steunen?
Heb je recent een nare seksuele ervaring meegemaakt?
Als je binnen zeven dagen hulp zoekt bij het Centrum Seksueel Geweld, liefst binnen 72 uur, kunnen we je het beste helpen. Je hebt binnen deze tijd betere kans op psychisch herstel, op het voorkomen van zwangerschap en geslachtsziekten en op het veiligstellen van sporen. Dit laatste maakt de kans om de pleger te vinden groter.
Welke keuzes voor hulp zijn er?
Het is goed om te weten dat er geen vaste volgorde in een hulpproces bestaat. Samen met een CSG-medewerker bekijk jij welke hulp je nodig hebt en kun je een keuze maken in de acties die jij wilt ondernemen. Belangrijk: jij bepaalt. We doen niets tegen jouw wil. We willen namelijk niet dat je opnieuw iets naars meemaakt.
Hieronder leggen we de verschillende stappen uit.
Bellen
Hoe moeilijk het ook is, probeer zo snel mogelijk te bellen naar het Centrum Seksueel Geweld: 0800-0188. Vind je dit toch te lastig? Neem dan contact op via de chat.
Praat met professionals in jouw regio
Wij verbinden je door naar een CSG-medewerker bij jou in de buurt, met wie je direct kunt praten.
Een persoonlijke begeleider / casemanager
Nadat je het Centrum Seksueel Geweld hebt bezocht, krijg je van ons een persoonlijk begeleider toegewezen. Jouw begeleider vraagt wat je nodig hebt, legt uit wat je de komende dagen kunt verwachten en wat je kunt doen om zo goed mogelijk te herstellen. Jouw persoonlijk begeleider houdt ook in de gaten of de afspraken met de politie en andere hulpverleners goed verlopen.
Contact met de politie
De (zeden)politie is onderdeel van het Centrum Seksueel Geweld, maar wordt alleen ingeschakeld als jij dat wilt. Contact met de politie is dus niet verplicht. Als je toch naar de politie wilt, maken ze zo snel mogelijk een afspraak met je op het politiebureau. De politie kan je dan uitleg geven over wat het betekent als je aangifte doet.
Sporen veilig stellen
Een sporenonderzoek maakt de kans groter dat de pleger wordt gevonden of veroordeeld. Het onderzoek wordt gedaan door ervaren professionals die dit werk iedere dag doen. Zij luisteren daarbij naar jouw wensen en grenzen. Er gebeurt niets tegen jouw wil. Bekijk hier onze Sporenkaart.
Naar een arts
Het Centrum Seksueel Geweld kan je adviseren naar een arts te gaan. Een arts kan je onderzoeken, eventuele wonden behandelen en je medicatie geven tegen geslachtsziekten en/of zwangerschap. Met de arts of verpleegkundige maak je verdere afspraken voor medische zorg.
Psychologische hulp
Jouw persoonlijke begeleider zal je de eerste maand extra goed in de gaten houden. Mochten je stressklachten na vier weken niet verminderen, dan kun je psychologische hulp krijgen om je ervaring te verwerken. De hulpverlener of psycholoog kan je verder helpen met het verwerken van je ervaring.
Juridische hulp
Slachtofferhulp Nederland en een slachtofferadvocaat kunnen je ondersteunen bij het contact met de politie en justitie. Je persoonlijk CSG-begeleider kan je met hen in contact brengen. Ook kan het zijn dat je in aanmerking komt voor een schadevergoeding van het Schadefonds Geweldsmisdrijven.