csg-logo-dark

Module

Gevolgen van misbruik
In deze module leer je meer over veel voorkomende gevolgen van seksueel misbruik. Daarnaast geven we tips en handvatten die je kunnen helpen om met deze gevolgen om te gaan.

Mogelijk twijfel je of datgene wat je hebt meegemaakt wel seksueel misbruik is, omdat je misschien het gevoel hebt dat jouw ervaring niet ‘ernstig’ genoeg is om misbruik te noemen. Of misschien omdat je een bepaald beeld hebt van wat seksueel misbruik is en dat dit gevoelsmatig niet past bij wat jij hebt ervaren.

Seksueel misbruik is een hele brede term die gebruik wordt voor veel verschillende ervaringen. Wat al deze ervaringen met elkaar gemeen hebben is dit: het betreft situaties waarin je seksuele handelingen moet ondergaan en/of moet uitvoeren en/of er getuige van moet zijn, terwijl je dat niet wilt en/of niet in staat bent om erover te beslissen. Bijvoorbeeld omdat iemand ouder, groter of sterker is dan jij.

Seksueel misbruik kan online en offline plaatsvinden, eenmalig maar ook herhaaldelijk en langdurig gebeuren. In sommige gevallen gaat het gepaard met een vorm van geweld of dreiging, maar in veel gevallen ook niet. Ook dan kan het nog steeds om seksueel misbruik gaan.

In deze module leggen we meer uit over verschillende vormen van seksueel misbruik en elementen die er vaak bij aanwezig zijn. Goed om te weten: de termen seksueel misbruik en seksueel geweld worden soms door elkaar gebruikt, maar ze verwijzen naar hetzelfde. 

En ook belangrijk: elke vorm van seksueel misbruik is verboden en nooit jouw schuld.

Iedereen ervaart de gevolgen van seksueel misbruik anders

De gevolgen van een nare seksuele ervaring zijn voor iedereen anders. De één pakt binnen een week het leven weer op, terwijl iemand anders daar veel meer moeite mee heeft. Ook hoe je naar de gebeurtenis en naar de pleger kijkt, kan enorm verschillen. 

Er zijn bijvoorbeeld mensen die vreselijk bang zijn voor de pleger en nachtmerries over diegene hebben, maar er zijn ook mensen die verlangen naar de pleger, omdat het contact met deze persoon ook heel fijn kon zijn. Alles wat jij voelt en denkt is normaal; geen mens is hierin gelijk.

 

Meerdere ingrijpende ervaringen


Belangrijk om te weten: ook andere dingen die je in je verleden hebt meegemaakt kunnen effect hebben op hoe het nu met je gaat. Naast het seksueel misbruik heb je misschien andere vormen van geweld en/of verwaarlozing meegemaakt. Deze andere vormen van trauma kunnen ook klachten geven op latere leeftijd. Het kan bijvoorbeeld doorwerken in jouw zelfbeeld, het vertrouwen dat je hebt in anderen, hoe veilig je je voelt en of je in staat bent om gezonde relaties aan te gaan.

 

In deze module:

  • Lichamelijke reacties tijdens een nare ervaring
  • Klachten na seksueel misbruik
  • Psychische gevolgen
  • Emotionele gevolgen
  • Lichamelijke gevolgen
  • Sociale gevolgen

Lichamelijke reacties tijdens een nare seksuele ervaring

Als je in een gevaarlijke en bedreigende situatie terechtkomt, zoals bij seksueel geweld, reageert je lichaam automatisch met een overlevingsreactie. Het kan zijn dat je vecht, vlucht, bevriest of de ander juist gehoorzaamd en ‘mee’ doet. 

Dit zijn allemaal automatische en instinctieve reacties van je brein en lichaam om je te helpen overleven. Hoe je systeem onder grote stress reageert kun je niet bewust kiezen of controleren. Het is dus ook nooit jouw fout of schuld. 

In de module over overlevingsreacties vind je meer uitleg over de verschillende reacties en wat er dan in je brein en lichaam gebeurt.

 

Seksuele opwinding tijdens het misbruik

Veel slachtoffers merken een lichamelijke reactie bij zichzelf tijdens het misbruik. Jongens en mannen kunnen een erectie of een zaadlozing krijgen en meisjes en vrouwen kunnen een vochtige vagina krijgen. Dit is een automatische reactie van je lichaam om jou te beschermen. 

Je lichaam reageert automatisch op seksuele prikkels, ook wanneer die prikkels bedreigend zijn. Dit wordt ook wel de genitale respons genoemd. Angst en stress doen alle bloedvaten in het lichaam verwijden, ook rondom het geslachtsdeel. Op die manier kan een erectie of vochtigheid ontstaan. Het krijgen van een lichamelijke respons zegt dus niets over opwinding of toestemming.

 

Boos zijn op jezelf

Als je tijdens een nare seksuele ervaring bent bevroren, hebt gedaan wat de ander wilde, en/of je voelde seksuele opwinding, kan het zijn dat je achteraf boos bent op jezelf. Omdat je je niet hebt verzet, niet heb gegild, niet bent weggegaan. Omdat je vochtig werd of een erectie kreeg. Of omdat je hebt meegewerkt aan het misbruik en zelfs aardig deed tegen de pleger. 

Je kunt ook gaan denken dat je zelf schuldig bent aan het misbruik, of aan jezelf gaan twijfelen: vond ik het dan soms fijn wat de ander bij me deed? Al die vragen aan jezelf. Het is al lastig genoeg, maak jezelf geen verwijten en weet dat je lijf bij extreme stress de controle van je overneemt en dat je er dus niets aan kon doen. Dat jij tijdens het misbruik op deze manier reageerde zegt niets over toestemming of opwinding.

Wat er is gebeurd en hoe het is gegaan is niet jouw schuld!

Video: Nare seksuele ervaringen en seksuele opwinding

Het kan zijn dat je tijdens een nare seksuele ervaring seksuele opwinding hebt ervaren. Of dat je dit ervaart als je eraan terugdenkt. Hoe kan dat precies? Stephanie Both, GZ-psycholoog en onderzoeker, legt dat in onderstaande video uit.

Voor mensen met nare seksuele ervaringen kunnen seksuele opwindingsreacties verwarrend zijn. Je kan hebben gemerkt dat je lichaam reageerde tijdens het seksueel misbruik — dat je een seksuele opwindingsreactie kreeg, dat je vagina nat werd of je een erectie kreeg, en soms ook een orgasme. Mensen vragen zich dan soms af of die reacties betekenen dat ze het misbruik misschien zelf wilden.

Andere mensen merken tijdens traumatherapie, bij het teruggaan naar de misbruikherinneringen, dat hun geslachtsdelen reageren. Vrouwen kunnen dan nat worden, mannen een erectie krijgen. Dit kan gevoelens van schaamte oproepen — soms zo sterk dat mensen de traumabehandeling niet durven voort te zetten. Ook vertellen mensen dat ze soms bewust terugdenken aan seksueel misbruik om seksueel opgewonden te raken, en dat ze zich daar erg ongemakkelijk en schuldig over voelen.

Er zijn een aantal dingen die we weten over seksuele opwinding die kunnen helpen om deze verwarrende ervaringen te begrijpen — en hopelijk ook bij het je er niet vies, slecht, schuldig of gek door te voelen. Bij seksuele opwinding gaat er meer bloed naar de geslachtsdelen, waardoor bij de vrouw de wanden van de vagina meer vocht gaan afscheiden en je nat wordt, en bij de man een erectie ontstaat. Die lichamelijke seksuele reacties kunnen we meten. We weten dat deze lichamelijke reacties automatisch optreden zodra we iets seksueels zien of horen, of wanneer de geslachtsdelen worden geprikkeld door aanraking. Dat gebeurt heel snel — binnen seconden. Het is een reflexmatige reactie. In onderzoek is gebleken dat die reflexmatige reactie ook kan optreden wanneer je helemaal geen seksuele gevoelens ervaart, en zelfs wanneer je heel negatieve gevoelens hebt.

Zo vonden we in onderzoek dat wanneer vrouwen een film kijken met seksuele scènes met een beangstigende inhoud — zoals een verkrachtingsscène — de vagina toch meer doorbloed raakt, terwijl die vrouwen helemaal geen seksuele opwinding voelen, maar juist walging. Het lichaam reageert dus op seksuele prikkels, ook wanneer we die prikkels helemaal niet fijn of seksueel opwindend vinden.

Waarom is dat, en waar is het goed voor? Dit werkt zo omdat we gebouwd zijn met een heel gevoelig seksueel systeem dat snel geactiveerd kan worden om de kans op voortplanting te vergroten. Dat is nuttig voor het voortbestaan van de soort. Daarbij is het zo dat als de vagina nat wordt, dat het ook beschermt tegen schade bij vaginale penetratie. De reactie van de geslachtsdelen in seksuele situaties is dus een reflexmatige en nuttige reactie van het lijf.

Lichamelijk reageren betekent echter helemaal niet dat de seks dan dus ook gewenst of fijn is. Je lichaam kan reageren terwijl je er helemaal geen positieve seksuele gevoelens bij hebt. Dat geldt voor meisjes en jongens, vrouwen en mannen, en iedereen die daartussenin zit.

Dit is belangrijk om te weten, want als de pleger beweert dat er seks gewild was omdat het slachtoffer nat werd of een erectie kreeg, dan is dat dus klinkklare onzin. En een erectie krijgen in een misbruiksituatie met een mannelijke pleger betekent niet dat je homoseksueel bent. Het zegt niets over waar jij op valt. En nat worden of een erectie krijgen bij het terugdenken aan misbruikherinneringen — tijdens traumatherapie of tijdens seks met je partner — betekent niet dat je het toen fijn vond.

Hopelijk helpt deze kennis in meer openheid over seksuele reacties, en bij minder gevoelens van schuld en schaamte daarover.

Klachten na seksueel misbruik

Na het meemaken van een nare seksuele ervaring kunnen er verschillende klachten ontstaan. Die klachten kunnen voor iedereen anders zijn. Het kan zijn dat je er alleen de eerste weken na de ervaring last van hebt, maar ze kunnen ook langer aanhouden.

Sommige klachten hebben te maken met hoe je je voelt — psychisch of emotioneel. Andere zijn lichamelijk, zoals pijn of spanning in je lichaam. Ook angst voor een SOA of een ongewenste zwangerschap kan een rol spelen, net als onzekerheid over je gezondheid.

In de volgende hoofdstukken van deze module lees je meer over psychische, emotionele, lichamelijke en sociale gevolgen, en wat je kunt doen.

We noemen hieronder vast een aantal van de meest voorkomende klachten.

Oftewel: de beelden van het misbruik blijven zich in je hoofd herhalen. Sommige slachtoffers hebben dit de hele dag, anderen vooral ’s avonds als ze gaan slapen, of in de vorm van nachtmerries.

Het kan helpen om overdag te praten over wat je hebt meegemaakt. Ook kun je kort voor het slapen gaan jezelf afleiden met iets waardoor je niet aan de gebeurtenis hoeft te denken.

Sommige slachtoffers denken dat ze gek worden van de herbelevingen. Maar het is een normale reactie. Herbelevingen worden vaak minder naarmate er weer meer rust komt in je systeem en je de ervaring leert verwerken.

Veel mensen hebben direct na een heftige gebeurtenis het gevoel dat ze continu moeten oppassen, omdat alles gevaarlijk is. Door de nare gebeurtenis blijft je lichaam meestal nog een tijdje in staat van opperste paraatheid. Dit zorgt ervoor dat je moeilijker in slaap valt, je minder goed kunt concentreren, sneller boos bent en eerder schrikt. Dit wordt vaak vanzelf minder. Het oppakken van je normale leven helpt ook.

Je kunt last krijgen van een somber gevoel of negatieve gedachten. Over jezelf, anderen of de hele wereld. Je hebt het gevoel dat je niemand meer kunt vertrouwen. De sombere gevoelens kunnen ervoor zorgen dat je minder zin hebt om dingen te doen of minder met mensen gaat praten. Zoek daarom steun bij de mensen om je heen. Praat met mensen die jij vertrouwt, zodat zij je kunnen helpen om positief te blijven in een voor jou lastige situatie.

Als slachtoffer van een nare seksuele ervaring kan het zijn dat jij jezelf de schuld geeft van wat er is gebeurd en/of dat je boos bent op jezelf omdat je vindt dat je niet genoeg hebt gedaan om de pleger te stoppen. Daarin ben je niet de enige.

Veel slachtoffers van een aanranding of verkrachting hebben die gevoelens. Het is belangrijk om verschil te maken tussen schuldig zijn en je schuldig voelen. Ook al voel je je schuldig, je bent het niet. Niemand mag jou zonder jouw toestemming aanraken.

In de module over schaamte en schuldgevoelens vind je meer uitleg en handvatten om hier mee om te gaan.

Het meemaken van seksueel geweld kan voor veel verwarring bij jezelf zorgen. Als je als jongen of man bent misbruikt door een andere man, kun je bijvoorbeeld gaan twijfelen of je homoseksueel bent of niet, zeker als je tijdens het misbruik een erectie en/of een zaadlozing kreeg. Dat je lichaam reageerde met een erectie, zegt niets over opwinding of toestemming en ook niet over jouw seksuele geaardheid.

Je vermijdt gedachten, gevoelens en activiteiten die aan het misbruik doen denken. Dat is direct na het meemaken van seksueel geweld heel normaal. Als het goed is nemen vermijdingen na een tijdje af. Als dat niet zo is, probeer dan een verschil te maken tussen die dingen die je vermijdt omdat ze gevaarlijk kunnen zijn (bijvoorbeeld in je eentje naar een donker bos gaan) en de dingen die gevaarlijk ‘voelen’ (bijvoorbeeld naar buiten gaan).

Probeer de dingen die gevaarlijk voelen toch te doen. Je brein leert zo dat de dingen waarvoor je bang bent, niet uitkomen. Het helpt ook om je normale leven zoveel mogelijk op te pakken, door naar school of werk te gaan.

Als je seks hebt gehad tegen je zin, kun je risico hebben gelopen op een SOA — een seksueel overdraagbare aandoening. Dit kan leiden tot klachten, maar ook als je geen klachten hebt, kun je een SOA hebben opgelopen. Belangrijk is om je te laten testen en behandelen. Dat kan op een moment dat het voor jou prettig voelt. Maar er zijn ook situaties waarin je zo snel mogelijk hulp nodig hebt.

Voor HIV kan een arts bijvoorbeeld medicatie voorschrijven om een infectie te voorkomen als er een hoog risico is. Dit doe je het liefst zo snel mogelijk — het kan namelijk alleen tot 72 uur nadat je seksueel contact hebt gehad. Daarnaast is er hepatitis B, een infectieziekte die een leverontsteking kan veroorzaken. Die kun je voorkomen door op tijd te starten met vaccineren.

Dat is ook een van de redenen waarom het belangrijk is om zo snel mogelijk contact te zoeken met het Centrum Seksueel Geweld, de GGD of je huisarts. Zij kunnen je adviseren wat er op dat moment nodig en mogelijk is. Heb je risico gelopen op een SOA, dan kun je je ook op een later moment laten testen. Testen is de enige manier om zeker te weten of je wel of geen SOA hebt. En heb je een SOA? Dan is dat in veel gevallen heel goed en eenvoudig te behandelen.

Een SOA-test klinkt misschien spannend, maar is meestal eenvoudig en pijnloos. Bij vrouwen wordt er vaak een vaginale uitstrijk gedaan — die kun je meestal gewoon zelf doen. Bij mannen wordt er urine ingeleverd. Daarnaast is er in veel gevallen ook een uitstrijkje uit de keel of anus nodig, en wordt er bloed afgenomen.

Op die manier kun je erachter komen of je een SOA hebt. En als dat zo is, kun je behandeld worden. Daarmee voorkom je dat je later klachten krijgt, en ook dat je iemand anders besmet. Laat je dus goed adviseren door het Centrum Seksueel Geweld, de GGD of je huisarts. Blijf er in ieder geval niet mee rondlopen — behandeling kan veel narigheid voorkomen, voor jezelf en voor anderen.

Als je seks hebt gehad tegen je zin, kun je risico hebben gelopen op een SOA — een seksueel overdraagbare aandoening. Dit kan leiden tot klachten, maar ook als je geen klachten hebt, kun je een SOA hebben opgelopen. Belangrijk is om je te laten testen en behandelen. Dat kan op een moment dat het voor jou prettig voelt. Maar er zijn ook situaties waarin je zo snel mogelijk hulp nodig hebt.

Voor HIV kan een arts bijvoorbeeld medicatie voorschrijven om een infectie te voorkomen als er een hoog risico is. Dit doe je het liefst zo snel mogelijk — het kan namelijk alleen tot 72 uur nadat je seksueel contact hebt gehad. Daarnaast is er hepatitis B, een infectieziekte die een leverontsteking kan veroorzaken. Die kun je voorkomen door op tijd te starten met vaccineren.

Dat is ook een van de redenen waarom het belangrijk is om zo snel mogelijk contact te zoeken met het Centrum Seksueel Geweld, de GGD of je huisarts. Zij kunnen je adviseren wat er op dat moment nodig en mogelijk is. Heb je risico gelopen op een SOA, dan kun je je ook op een later moment laten testen. Testen is de enige manier om zeker te weten of je wel of geen SOA hebt. En heb je een SOA? Dan is dat in veel gevallen heel goed en eenvoudig te behandelen.

Een SOA-test klinkt misschien spannend, maar is meestal eenvoudig en pijnloos. Bij vrouwen wordt er vaak een vaginale uitstrijk gedaan — die kun je meestal gewoon zelf doen. Bij mannen wordt er urine ingeleverd. Daarnaast is er in veel gevallen ook een uitstrijkje uit de keel of anus nodig, en wordt er bloed afgenomen.

Op die manier kun je erachter komen of je een SOA hebt. En als dat zo is, kun je behandeld worden. Daarmee voorkom je dat je later klachten krijgt, en ook dat je iemand anders besmet. Laat je dus goed adviseren door het Centrum Seksueel Geweld, de GGD of je huisarts. Blijf er in ieder geval niet mee rondlopen — behandeling kan veel narigheid voorkomen, voor jezelf en voor anderen.

​Psychische gevolgen

Seksueel misbruik kan een diepe indruk achterlaten op je denken, voelen, ervaren en functioneren. Je hoofd probeert te begrijpen wat er is gebeurd, terwijl je systeem ondertussen bezig is met overleven. Dat kan tot allerlei klachten leiden, zoals angst, somberheid, verwarring, nachtmerries of moeite met concentreren. Misschien herken je dat je snel overprikkeld bent, of dat je juist helemaal niks meer lijkt te voelen.

Hoe je precies reageert, is voor iedereen anders. Wat belangrijk is om te weten: psychische klachten na seksueel misbruik zijn normale reacties op een ingrijpende ervaring. Je bent niet gek. Je bent niet zwak. Je hebt iets meegemaakt wat niet te bevatten is, en je systeem probeert daar op z’n eigen manier mee om te gaan.

Veelvoorkomende psychische klachten

Hieronder vind je een overzicht van klachten die vaak voorkomen na seksueel misbruik. Misschien herken je er een paar. Misschien herken je ze allemaal, of juist geen. Wat jij ook ervaart, het doet ertoe.

Veel mensen ervaren:

  • Angst of paniek (soms zonder duidelijke aanleiding)
  • Somberheid en depressieve gevoelens
  • Concentratieproblemen en/of geheugenverlies
  • Slaapproblemen zoals slapeloosheid en/of nachtmerries
  • Herbelevingen (beelden, geluiden of gevoelens die je ineens terugbrengen naar het moment)
  • Verlies van zelfvertrouwen en/of zelfwaardering
  • Schuldgevoelens en/of schaamte
  • Overprikkeling of juist emotionele vlakheid
  • Gevoelens van leegte en/of zinloosheid

Slaapproblemen na seksueel misbruik

Een meerderheid van de mensen die met seksueel misbruik te maken heeft gehad, heeft slaapproblemen. Zoals moeilijk inslapen, wakker liggen, onderbroken slaap en nachtmerries. Maar ook nachtelijke angstaanvallen, lichamelijke onrust, intens zweten en slaapverlamming doen zich regelmatig voor.

In onderstaande video vertelt klinisch psycholoog Annette van Schagen hoe die slaapproblemen tot stand komen. Ook geeft ze je een aantal tips om beter te kunnen slapen.

Slaapproblemen. Een uitdaging waar veel slachtoffers van seksueel misbruik dagelijks mee te maken hebben. Ik wil beginnen met te zeggen dat je niet alleen bent. Een meerderheid van de mensen die met seksueel misbruik te maken heeft gehad, heeft slaapproblemen.

Na traumatische ervaringen kunnen slaapproblemen vaak voorkomen — zoals moeilijk inslapen, wakker liggen, onderbroken slaap en nachtmerries. Maar ook nachtelijke angstaanvallen, lichamelijke onrust, intens zweten en slaapverlamming doen zich regelmatig voor. Deze problemen ontstaan niet omdat je iets verkeerd doet, maar ze zijn een natuurlijke reactie van je lichaam en geest op ervaringen die je veel spanning geven en je stresssysteem ontregelen. Het is belangrijk om te erkennen dat je reactie normaal is. Traumatische ervaringen kunnen het moeilijk maken voor je hersenen om uit te schakelen.

De controle als het ware los te laten, waardoor het moeilijker wordt om in slaap te vallen of door te slapen. Je kunt een aantal dingen doen om je slaap te verbeteren en je nachten rustiger te maken. En onthoud hierbij: je kunt jezelf niet dwingen om te slapen. Je kunt de omstandigheden voor goede slaap zo optimaal mogelijk maken. En als je alles gedaan hebt, probeer het dan ook weer los te laten. Als het dan toch niet lukt om te slapen, wees dan mild voor jezelf.

Dit is wat je kunt doen:

Een kalmerende avondroutine — dat wil zeggen rustige activiteiten bij zacht licht, zoals lezen, naar zachte muziek luisteren of een warme douche nemen — helpt je lichaam en geest om tot rust te komen en geeft het signaal aan je hersenen dat het tijd is om naar bed te gaan.

Vermijd stimulerende activiteiten vlak voor het slapengaan, zoals intensief sporten, een spannende film kijken, ruzie maken of moeilijke gesprekken voeren.

Je slaapkamer is een veilige plek. Zorg dat je slaapkamer aanvoelt als een veilige haven. Dit kan betekenen dat je de ruimte opnieuw inricht met accessoires die jou een fijn en veilig gevoel geven — bijvoorbeeld foto’s of knuffels. Zorg ervoor dat ze goed zichtbaar zijn; ze kunnen je helpen als je wakker wordt met een naar gevoel. En als het donker te veel is, gebruik dan een nachtlampje met zacht licht, zodat je je snel kunt oriënteren.

Je slaapkamer en bed zijn comfortabel. De ruimte is koel in de nacht en je beddengoed is behaaglijk. Zorg voor warme voeten. Draag katoenen nachtkleding, en als je veel zweet, kun je bijvoorbeeld op een handdoek liggen zodat je die ’s nachts makkelijk kunt verwisselen. Zorg ook dat je schone nachtkleding bij de hand hebt.

Oefen ontspanningstechnieken, zoals diepe ademhalingsoefeningen, mindfulness of yoga. Zowel overdag als voor het slapengaan kunnen deze oefeningen helpen om je lichaam en geest te ontspannen.

Beperk de inname van stimulerende middelen, zoals cafeïne (denk aan koffie en cola) en suiker — vooral in de uren voor het slapengaan.

Zorg overdag voor voldoende licht. Open de gordijnen en ga naar buiten. Hiermee help je je hersenen om op de juiste momenten actief te zijn. Beweeg ook bij voorkeur overdag.

Probeer zoveel mogelijk vaste slaaptijden aan te houden — en vooral: sta iedere ochtend op dezelfde tijd op, ook al heb je maar weinig uren geslapen.

Het verbeteren van je nachtrust is niet makkelijk. Het vergt tijd om te ontdekken wat voor jou het beste werkt. Wat werkt voor de één, hoeft niet te werken voor de ander. Dus het is belangrijk om vriendelijk en geduldig te zijn terwijl je het probeert.

Ik wens je een goede nacht.
En als het vannacht niet lukt — dan wellicht morgen. Of overmorgen. Of daarna.

Seksueel misbruik en mentale gezondheid

In dit webinar bespreken Iva Bicanic en Anne Marsman hoe het meemaken van seksueel misbruik impact kan hebben op je mentale gezondheid, en wat je daar aan kunt doen.

Veelgestelde vragen en tips bij psychische klachten

Herbelevingen zijn een bekende reactie op ingrijpende ervaringen. Je brein probeert te verwerken wat er is gebeurd, maar heeft het nog niet goed kunnen opslaan als ‘verleden tijd’. Daardoor kunnen beelden, geuren, geluiden of gevoelens je plotseling terugbrengen naar het misbruik, alsof het opnieuw gebeurt.

Herbelevingen kunnen heel intens zijn, maar zijn in feite een teken dat je systeem probeert te verwerken wat er is gebeurd.

Sommige mensen voelen zich juist heel vlak of leeg als gevolg van seksueel misbruik. Alsof er een muur zit tussen jou en je emoties. Ook dat is een normale reactie. Je systeem probeert je voor overweldiging te beschermen door gevoelens af te vlakken. Dit wordt ook wel emotionele verdoving genoemd, of dissociatie. 

Het kan verwarrend en zelfs frustrerend zijn om je heel vlak te voelen, maar het is niet gek of verkeerd. Bij veel mensen gaat het vlakke gevoel na verloop van tijd over, als het stress-systeem weer wat is gekalmeerd. Soms heeft het veel tijd nodig om weer te kunnen en durven voelen, en kan het fijn zijn daar hulp bij te krijgen. 

Bekijk voor meer informatie en handvatten de module over dissociatie.

Als je merkt dat je klachten je dagelijks functioneren ernstig beïnvloeden, je steeds somberder wordt of geen uitweg ziet, is het belangrijk om hulp te zoeken. Je kunt dat bespreken met je huisarts of met een casemanager van het Centrum Seksueel Geweld. Je hoeft het niet alleen te doen!

Dit zijn verschillende tips die kunnen helpen bij slaapproblemen:

  • Een kalmerende avondroutine: dat wil zeggen rustige activiteiten bij zacht licht, zoals lezen, naar zachte muziek luisteren of een warme douche nemen. Dit helpt je lichaam en geest om tot rust te komen en geeft het signaal aan je hersenen dat het tijd is om naar bed te gaan.
  • Vermijd stimulerende activiteiten vlak voor het slapengaan, zoals intensief sporten, een spannende film kijken, ruzie maken of moeilijke gesprekken voeren.
  • Je slaapkamer is een veilige plek. Zorg dat je slaapkamer aanvoelt als een veilige haven. Dit kan betekenen dat je de ruimte opnieuw inricht met accessoires die jou een fijn en veilig gevoel geven, bijvoorbeeld foto’s of knuffels. Zorg ervoor dat ze goed zichtbaar zijn; ze kunnen je helpen als je wakker wordt met een naar gevoel. En als het donker te veel is, gebruik dan een nachtlampje met zacht licht, zodat je je snel kunt oriënteren.
  • Je slaapkamer en bed zijn comfortabel. De ruimte is koel in de nacht en je beddengoed is behaaglijk. Zorg voor warme voeten. Draag katoenen nachtkleding, en als je veel zweet, kun je bijvoorbeeld op een handdoek liggen zodat je die ’s nachts makkelijk kunt verwisselen. Zorg ook dat je schone nachtkleding bij de hand hebt.
  • Oefen ontspanningstechnieken, zoals diepe ademhalingsoefeningen, mindfulness of yoga. Zowel overdag als voor het slapengaan kunnen deze oefeningen helpen om je lichaam en geest te ontspannen. Er zijn verschillende apps die je hierbij kunnen helpen.
  • Beperk de inname van stimulerende middelen, zoals cafeïne (denk aan koffie en cola) en suiker, vooral in de uren voor het slapengaan. Zorg overdag voor voldoende licht. Open de gordijnen en ga naar buiten. Hiermee help je je hersenen om op de juiste momenten actief te zijn. Beweeg ook bij voorkeur overdag.
  • Probeer zoveel mogelijk vaste slaaptijden aan te houden — en vooral: sta iedere ochtend op dezelfde tijd op, ook al heb je maar weinig uren geslapen.
  • Lukt slapen echt niet? Sta even op, doe iets rustigs zoals iets lezen of thee zetten, en probeer het dan opnieuw.

Dit zijn verschillende tips die kunnen helpen bij concentratieproblemen:

  • Concentreren en je aandacht er goed bijhouden is vaak lastig wanneer je veel stress ervaart. Niet teveel van jezelf vragen en taken behapbaar houden is belangrijk. Werk bijvoorbeeld in korte blokjes van steeds 10–15 minuten en las regelmatig pauzes in. 

  • Structuur en overzicht geeft rust. Het kan helpen om dagelijks een lijstje te maken met maximaal 3 dingen die je echt moet en/of wilt doen. Probeer steeds één ding tegelijk te doen zodat je makkelijker kunt focussen.

  • Wat helpt jou om je beter te concentreren, en wat maakt het juist moeilijker? Kijk eens of er dingen in je omgeving zijn die je bewust kunt aanpassen of waar je rekening mee kunt houden. Voor sommige mensen werkt een noise cancelling koptelefoon bijvoorbeeld goed.

Dit zijn verschillende tips die kunnen helpen bij herbelevingen:

  • Probeer iets te doen wat bewust je aandacht naar het hier en nu haalt. Zeg bijvoorbeeld hardop tegen jezelf waar je nu bent, wat je aan het doen bent en welke dag het vandaag is. Het kan ook helpen om heel bewust om je heen te kijken en verschillende voorwerpen te benoemen die je ziet.
  • Maak contact met je zintuigen in het hier en nu. Wat hoor je? Ruik je misschien iets? Kijk eens of je vijf gele (of een andere kleur) dingen om je heen kunt zien.
  • Als het lukt: probeer jezelf eraan te herinneren dat wat je nu voelt een herinnering is, niet de realiteit. Laat jezelf weten: dit was vroeger, niet meer nu.

 

In de module over dissociatie vind je nog meer tips die helpend kunnen zijn. 

Emotionele gevolgen

Seksueel misbruik raakt vaak aan diepe, emotionele lagen. Het is niet alleen een inbreuk op je lichaam, maar ook op je gevoel van veiligheid en vertrouwen. Daarom zijn de emotionele gevolgen vaak heftig, verwarrend en langdurig voelbaar.

Soms komen emoties meteen; soms pas veel later — of lijken ze helemaal afwezig. Wat jij voelt (of juist niet voelt), is onderdeel van hoe jouw systeem probeert te overleven. 

Het is belangrijk om te weten: wat je ook voelt, het is niet verkeerd, of raar. Je emoties verdienen aandacht en zorg, ook als ze tegenstrijdig, ‘te veel’ of ‘te weinig’ lijken. 

Veelvoorkomende emotionele reacties

Hieronder vind je een overzicht van emoties die vaak voorkomen na seksueel misbruik. Misschien herken je ze, misschien ook niet. 

Veel mensen ervaren:

  • Schaamte en/of schuldgevoelens
  • Verdriet of rouw
  • Boosheid of woede – op jezelf, de ander, of de situatie
  • Somberheid of depressieve gevoelens
  • Angst, paniek of wantrouwen
  • Eenzaamheid 
  • Machteloosheid
  • Verwarring of innerlijke tweestrijd
  • Emotionele vlakheid: niets meer voelen

Waarom emoties zo verwarrend kunnen zijn

Na een nare seksuele ervaring lopen emoties vaak behoorlijk door elkaar. Je kunt bijvoorbeeld tegelijkertijd verdrietig én boos zijn. Of je schaamt je voor iets waarvan je rationeel weet dat het niet jouw schuld was. Ook kun je woede of zelfs haat voelen naar de pleger, en hem of haar op hetzelfde moment ook missen.  

Al die botsende emoties kunnen heel verwarrend zijn, toch zijn ze niet vreemd. Het is een teken dat je systeem iets probeert te verwerken dat eigenlijk niet te bevatten is. Soms worden gevoelens voor je eigen bescherming tijdelijk uitgeschakeld en voel je helemaal niks. Vaak komen ze op momenten dat je ze niet verwacht. Dat kan heel zwaar zijn, maar het betekent niet dat er iets mis is met je. 

Emoties geven belangrijke signalen: ze wijzen je op wat belangrijk is, waar het pijn doet, wat zorg een aandacht nodig heeft. En emoties willen vooral één ding: erkent en serieus genomen worden. 

Veelgestelde vragen en tips bij emotionele klachten

Ja, dat is normaal. Emotionele verdoving is een natuurlijke beschermingsreactie van je brein. Soms is het op dat moment te veel om te voelen, en schakelt je systeem tijdelijk gevoelens uit. Dat betekent niet dat je kapot bent of dat er iets mis met je is, maar dat je systeem je probeert te beschermen.

Voelen kun je niet forceren of overhaasten. Geef jezelf en je systeem de tijd.

Je weet dat je boos mag zijn, dat je het recht hebt om boos te zijn, en toch voel je geen boosheid. Best veel mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, herkennen dit. Gevoelens van boosheid lijken er gewoon niet te zijn, of zijn heel diep weggestopt.

Daar zijn vaak ook goede redenen voor. Misschien heb je boosheid vroeger moeten onderdrukken, was het onveilig om grenzen te stellen of heb je geleerd om je altijd maar aan te passen. Soms wordt boosheid ook bedekt door schaamte, verdriet of angst.

Je boosheid kan dus weliswaar heel terecht zijn, maar ook (veel) tijd en een gevoel van veiligheid nodig hebben voordat je het kunt voelen. Dat is oké. Volg jouw tempo, en jouw proces.

  • Adem langzaam en bewust. Bij paniek ga je vaak sneller en oppervlakkiger ademen, waardoor het angstige gevoel toeneemt. Probeer je uitademing langer te maken dan je inademing. Bijvoorbeeld: 4 tellen in, 6 tellen uit. Dit helpt je zenuwstelsel tot rust te komen
  • Breng jezelf terug in het hier en nu. Angst trekt je vaak naar een vervelende herinnering, of naar een doemgedachte over de toekomst. Kijk om je heen en benoem 5 dingen die je ziet, 4 dingen die je voelt, 3 dingen die je hoort. Deze eenvoudige oefening kan je helpen gronden.
  • Zeg iets geruststellends tegen jezelf. Herinner jezelf eraan: “Ik ben nu veilig. Dit gevoel gaat voorbij.” Of een andere zin waar je rustig(er) van wordt.. Zachte, herhaalde zinnen kunnen kalmerend werken.
  • Zoek steun. Je hoeft je angst niet alleen te dragen. Bel iemand die je vertrouwt, stuur een berichtje of spreek hardop uit wat je voelt — ook al is er niemand. Contact (zelfs in gedachten) kan regulerend werken.
  • Blijf in contact, al is het maar met één iemand. Praten over hoe je je voelt is belangrijk, zodat je er niet helemaal alleen mee bent.
  • Probeer in beweging te blijven, ook al heb je er misschien helemaal geen zin in. Elke dag even wandelen, fietsen of sporten helpt echt om je wat beter te voelen.
  • Zie je het soms helemaal niet meer zitten? Of denk je eraan om jezelf iets aan te doen? Neem dit dan serieus en blijf niet alleen met die gevoelens en gedachten rondlopen. Je kan anoniem en 24/7 telefonisch of via chat contact opnemen met de hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. 

Boos zijn is een gezonde reactie op onrecht. Maar boosheid kan ook eng zijn, als het gevoel  bijvoorbeeld heel groot is, of wanneer je nooit geleerd hebt dat je überhaupt boos mag zijn.

Je boosheid op een niet-destructieve manier leren uiten is belangrijk, zodat de energie en spanning in je lichaam zich kan ontladen. 

De volgende tips kunnen helpen:

  • Beweeg stevig, zoals op de grond stampen, tegen een muur duwen, of maak een wandeling en loop flink door.
  • Schrijf een boze brief die je niet verstuurt, maar waarin je wel alles zegt wat je zou willen zeggen.
  • Spreek hardop of in gedachten voor jezelf je boosheid uit, puur om er woorden aan te geven. Begin met ‘Ik ben boos omdat…’

Lichamelijke gevolgen

Lichamelijke klachten na seksueel misbruik komen veel voor. Soms ontstaan ze direct na een nare seksuele ervaring, soms bouwen ze langzaam op of ontstaan ze pas na langere tijd.

Het kan verwarrend zijn: je hoofd weet misschien dat het voorbij is, maar je lichaam lijkt nog steeds ‘aan’ te staan, gespannen of alert. Dat is niet vreemd. Je lichaam kan onthouden wat je hoofd liever vergeet.

Daarnaast ontstaan lichamelijke klachten vaak als gevolg van de langdurige stress die het meemaken van seksueel misbruik kan veroorzaken. Zeker wanneer het misbruik langer duurt, of wanneer je heel bang bent dat het uitkomt.

Veelvoorkomende lichamelijke klachten

Hieronder zie je veelvoorkomende lichamelijke klachten na seksueel misbruik:

  • Chronische spierspanning (bijv. kaken, schouders, bekken)
  • Vermoeidheid of energietekort
  • Slaapproblemen
  • Lichamelijke pijn zonder duidelijke medische oorzaak
  • Verstoord eetpatroon (geen eetlust of juist eetbuien)
  • Seksuele klachten (pijn, angst, afkeer of juist overmatige focus)
  • Problemen met plassen en ontlasting
  • Onveilig of vervreemd voelen van je eigen lichaam
  • Snelle ademhaling, hartkloppingen of maagklachten

Seksueel misbruik en gynaecologische klachten

Als je in het verleden een nare seksuele ervaring hebt meegemaakt, kun je verschillende lichamelijke klachten ervaren, waaronder buikpijn, urineverlies, hevige en pijnlijke menstruaties, en pijn tijdens de seks of bekkenklachten. We noemen dit ook wel gynaecologische klachten.

In onderstaande video legt gynaecoloog Janneke van ’t Hooft uit hoe wat je bekkenbodem is en hoe deze klachten na seksueel misbruik kunnen ontstaan.

Als je in het verleden een nare seksuele ervaring hebt meegemaakt, kun je verschillende lichamelijke klachten ervaren, waaronder buikpijn, urineverlies, hevige en pijnlijke menstruaties, en pijn tijdens de seks of bekkenklachten. Wat is de bekkenbodem, en hoe komt het dat buikpijn en bekkenbodemgerelateerde klachten na een nare seksuele ervaring kunnen ontstaan?

De bekkenbodemspieren spelen een rol bij plassen en poepen, en ook bij de seks. De spieren zijn altijd een beetje aangespannen, zodat je de plas en ontlasting kunt ophouden. Als je naar het toilet gaat, is het juist belangrijk om de spieren te ontspannen. En dat is ook zo tijdens het vrijen.

Seksueel geweld gaat vaak gepaard met hevige angst die blijft voortbestaan. Angst activeert de stresshormonen — denk aan adrenaline en cortisol — die bijvoorbeeld je hartslag doen stijgen, maar ook de spieren van verschillende spiergroepen doen aanspannen.

Dat noemen we verhoogde spiertonus. Denk aan het effect van een stressvolle periode op je schouder- en rugspieren. De bekkenbodemspieren zijn daar net zo gevoelig voor. Zodra er meer stress is, gaat de spiertonus van de bekkenbodemspieren dus ook omhoog. Dit is iets wat je over het algemeen niet doorhebt. Maar als de verhoogde spiertonus van de bekkenbodemspieren maar lang genoeg aanhoudt, lukt het ontspannen niet meer zo goed — bijvoorbeeld als je naar het toilet gaat of seks wil hebben.

Hierdoor kun je op den duur chronische obstipatieklachten krijgen, pijnlijke menstruaties, ongewenste continue aandrang voor urine of ongewenst urineverlies, en dus ook pijn tijdens de seks. Daarnaast komen andere klachten die met buikpijn te maken hebben, zoals het prikkelbare darmsyndroom, ook vaker voor. Inzicht in het verband tussen seksueel geweld, bekkenbodemoveractiviteit en de symptomen kan helpen om klachten in een ander perspectief te zien.

De gynaecoloog kan nog steeds medicatie of bepaalde operaties met je bespreken, maar soms kan het effect van deze behandelingen juist ook baat hebben als er een basis gelegd wordt voor traumaverwerking.

We weten dat helaas veel vrouwen te maken krijgen met seksueel geweld, maar dit lastig vinden om te bespreken in de spreekkamer. Enerzijds kan het zijn dat je zelf het verband niet ziet tussen lichamelijke klachten en seksueel geweld. Anderzijds laat onderzoek zien dat artsen er niet systematisch naar vragen.

Wat kun je zelf doen als je een gynaecologische klacht hebt en niet goed weet of je verleden van seksueel misbruik invloed heeft op je klachten? Voor het bespreken van een eventuele behandeling hoeft de arts geen details te weten over je verleden met een nare seksuele ervaring. Alleen al de bevestiging dat er sprake is geweest van een nare ervaring op seksueel gebied is voldoende voor de arts om te kijken hoe de behandeling passend gemaakt kan worden.

Soms is bijvoorbeeld traumaverwerking eerst nodig voordat de begeleiding opgestart kan worden bij een bekkenfysiotherapeut of een seksuoloog. Indien er medicatie of een chirurgische behandeling wordt besproken, kan het daarna zinvol zijn om contact op te nemen met het Centrum Seksueel Geweld.

Als je recent een nare seksuele ervaring hebt meegemaakt

Heb je kortgeleden een nare seksuele ervaring gehad? Dan is het belangrijk om te weten dat er gespecialiseerde hulp beschikbaar is.

Bij een Centrum Seksueel Geweld (CSG) kun je binnen zeven dagen na een ervaring terecht voor medische zorg. Bijvoorbeeld als je lichamelijk letsel hebt, klachten ervaart, of risico loopt op een soa of zwangerschap.

Er kan ook forensisch onderzoek worden gedaan als je (misschien) aangifte wil doen – dat kan ook later, de sporen kunnen alvast veilig worden gesteld.

Je hoeft niet zeker te weten of je aangifte wilt doen; we zijn er voor jou, met of zonder politie. Alles wat je deelt blijft vertrouwelijk.

Je kunt 24/7 contact opnemen via www.centrumseksueelgeweld.nl of bellen met 0800 – 0188.

Video’s met veelgestelde vragen

In onderstaande video’s worden veel gestelde vragen besproken over lichamelijke klachten na seksueel misbruik. Ook vind je een brochure met 20 vragen en antwoorden.

Op ons Youtube kanaal vind je daarnaast nog meer video’s over seksueel misbruik, lichamelijke klachten en herstel.

Video: Wat is er te doen aan seksuele problemen en bekkenbodemproblemen?

Als je in het verleden een nare seksuele ervaring hebt meegemaakt, kun je verschillende lichamelijke klachten ervaren, waaronder buikpijn, urineverlies, hevige en pijnlijke menstruaties, en pijn tijdens de seks of bekkenklachten. Wat is de bekkenbodem, en hoe komt het dat buikpijn en bekkenbodemgerelateerde klachten na een nare seksuele ervaring kunnen ontstaan?

De bekkenbodemspieren spelen een rol bij plassen en poepen, en ook bij de seks. De spieren zijn altijd een beetje aangespannen, zodat je de plas en ontlasting kunt ophouden. Als je naar het toilet gaat, is het juist belangrijk om de spieren te ontspannen. En dat is ook zo tijdens het vrijen.

Seksueel geweld gaat vaak gepaard met hevige angst die blijft voortbestaan. Angst activeert de stresshormonen — denk aan adrenaline en cortisol — die bijvoorbeeld je hartslag doen stijgen, maar ook de spieren van verschillende spiergroepen doen aanspannen.

Dat noemen we verhoogde spiertonus. Denk aan het effect van een stressvolle periode op je schouder- en rugspieren. De bekkenbodemspieren zijn daar net zo gevoelig voor. Zodra er meer stress is, gaat de spiertonus van de bekkenbodemspieren dus ook omhoog. Dit is iets wat je over het algemeen niet doorhebt. Maar als de verhoogde spiertonus van de bekkenbodemspieren maar lang genoeg aanhoudt, lukt het ontspannen niet meer zo goed — bijvoorbeeld als je naar het toilet gaat of seks wil hebben.

Hierdoor kun je op den duur chronische obstipatieklachten krijgen, pijnlijke menstruaties, ongewenste continue aandrang voor urine of ongewenst urineverlies, en dus ook pijn tijdens de seks. Daarnaast komen andere klachten die met buikpijn te maken hebben, zoals het prikkelbare darmsyndroom, ook vaker voor. Inzicht in het verband tussen seksueel geweld, bekkenbodemoveractiviteit en de symptomen kan helpen om klachten in een ander perspectief te zien.

De gynaecoloog kan nog steeds medicatie of bepaalde operaties met je bespreken, maar soms kan het effect van deze behandelingen juist ook baat hebben als er een basis gelegd wordt voor traumaverwerking.

We weten dat helaas veel vrouwen te maken krijgen met seksueel geweld, maar dit lastig vinden om te bespreken in de spreekkamer. Enerzijds kan het zijn dat je zelf het verband niet ziet tussen lichamelijke klachten en seksueel geweld. Anderzijds laat onderzoek zien dat artsen er niet systematisch naar vragen.

Wat kun je zelf doen als je een gynaecologische klacht hebt en niet goed weet of je verleden van seksueel misbruik invloed heeft op je klachten? Voor het bespreken van een eventuele behandeling hoeft de arts geen details te weten over je verleden met een nare seksuele ervaring. Alleen al de bevestiging dat er sprake is geweest van een nare ervaring op seksueel gebied is voldoende voor de arts om te kijken hoe de behandeling passend gemaakt kan worden.

Soms is bijvoorbeeld traumaverwerking eerst nodig voordat de begeleiding opgestart kan worden bij een bekkenfysiotherapeut of een seksuoloog. Indien er medicatie of een chirurgische behandeling wordt besproken, kan het daarna zinvol zijn om contact op te nemen met het Centrum Seksueel Geweld.

Video: Hoe werkt langdurige stress als gevolg van seksueel misbruik?

Als je misbruikt bent of wordt, kan je op dat moment heel veel stress ervaren. Maar die stress kan ook daarna nog lang blijven. En dat is zeker zo als je de stress of de spanning eigenlijk niet goed kan verwerken, niet goed los kan laten. Je kunt dan langdurige of chronische stress gaan ervaren en ontwikkelen.

Een gevolg daarvan kan zijn dat je gevoeliger wordt voor prikkels, dat je vaker spanning voelt in je lijf of dat je gewoon niet goed kan ontspannen. Chronische stress kan psychische klachten opleveren, maar eigenlijk ook lichamelijke klachten.

We weten dat mensen die misbruik hebben meegemaakt – zeker ook al in hun jeugd – vaker last hebben van bepaalde lichamelijke problemen. Dat gaat bijvoorbeeld over auto-immuunziekten, hart- en vaatziekten, darmproblemen, blaasproblemen, maar ook allerlei pijnklachten en vermoeidheidsklachten.

Die komen vaker voor als je misbruik hebt meegemaakt. Maar hoe zit dat? Stress an sich is niet ongezond. Stress kan zelfs heel functioneel zijn. Maar langdurige stress, chronische stress, is niet gezond. En dat kan eigenlijk alle biologische systemen in je lichaam aantasten of verstoren.

Het gaat dan bijvoorbeeld over het neurobiologisch systeem – dus hoe je hersenen en je zenuwstelsel functioneren – maar ook je immuunsysteem, dat is je afweer tegen ziekte, en bijvoorbeeld ook je hormoonstelsel. En als die langdurig verstoord of aangetast raken, kunnen er dus verschillende lichamelijke klachten uit ontstaan.

Er is nog een reden waar die lichamelijke klachten uit voort kunnen komen. Als je misbruikt bent, of iets naars hebt meegemaakt, geeft dat vaak veel stress en spanning. En mensen gaan patronen ontwikkelen, manieren ontwikkelen om met die spanning om te gaan.

Je ziet dan vaker ongezond gedrag. Dan kan je denken aan alcoholgebruik, drugsgebruik, roken, te veel eten, te weinig eten, veel sporten, jezelf beschadigen. Op de korte termijn is dat heel functioneel – dan zakt je spanning – maar op de lange termijn heeft dat gewoon echt impact op je gezondheid. Je ontwikkelt problemen of houdt ze juist in stand.

Tenslotte is er ook nog een meer direct gevolg voor je lichaam: door misbruik kan je relatie met je lijf en je lichaamsbeeld beschadigd raken. Waardoor je het bijvoorbeeld niet fijn vindt om jezelf aan te raken of aangeraakt te worden. Je hebt misschien wel allerlei negatieve ideeën of gevoelens over je lijf en kunt het ook heel lastig vinden om voor je lijf te zorgen. Wat uiteindelijk je lichamelijke gezondheid geen goed doet.

Dus samengevat: als je misbruik hebt meegemaakt, kan je langdurig stress gaan ervaren. Dat kan psychische klachten geven, maar ook heel veel lichamelijke klachten. En die lichamelijke klachten zitten dus niet tussen je oren, maar die zitten echt in je lijf.

Webinar: lichamelijke klachten na seksueel misbruik

In dit webinar gaat CSG directeur Iva Bicanic in gesprek met psycholoog en ervaringsdeskundige Anne Marsman over lichamelijke klachten die verband kunnen houden met seksueel misbruik en langdurige stress. Er komen veel verschillende vragen aan bod.

Naar aanleiding van het webinar maakten we achteraf nog een brochure met 20 vragen en antwoorden over seksueel misbruik, het lichaam en lichamelijke klachten. 

Tips bij lichamelijke klachten

  • Probeer op een rustige manier contact met je lichaam te blijven maken, als dat lukt een paar keer per dag. Wrijf over je armen of benen, voel bewust de vloer onder je voeten of je rug tegen de leuning.
  • Klop je lichaam af en toe zachtjes ‘wakker’ met vlakke handen. Begin bij je voeten, werk langzaam omhoog via je benen, buik, armen en schouders. Of natuurlijk andersom. Klop stevig maar vriendelijk, alsof je jezelf begroet. 
  • Vind je het moeilijk om voldoende te eten? Probeer vaste eetmomenten aan te houden, en in ieder geval steeds iets te blijven eten. Je lichaam heeft de brandstof hard nodig om te herstellen.
  • Merk je juist dat je steeds meer gaat eten, onderzoek dan eens op welke momenten je dit doet. En met welk doel. Eet je vooral om jezelf af te leiden of te verdoven, probeer dan eens om op zo’n moment eerst even stil te staan bij wat je eigenlijk voelt of nodig hebt. Misschien is er verdriet, spanning of leegte. Een glas water drinken, iets opschrijven of een korte wandeling maken kan soms al helpen om de automatische reactie te doorbreken. Probeer vervolgens bewust te kiezen: wil ik nu écht eten, of is er iets anders wat ik nodig heb en nu zou kunnen helpen?
  • Neem je klachten serieus: seksuele problemen komen veel voor na een nare seksuele ervaring. Je bent niet de enige, en er is hulp beschikbaar.
  • Vraag hulp van een seksuoloog: Een seksuoloog NVVS is gespecialiseerd in het begrijpen en behandelen van seksuele klachten. Samen kunnen jullie onderzoeken wat er speelt en welke behandeling het beste bij jou past.
  • Denk aan traumaverwerking: seksuele klachten kunnen sterk samenhangen met onverwerkte ervaringen zoals seksueel geweld. Behandelmethoden zoals EMDR kunnen helpen om de emotionele lading van deze herinneringen te verminderen, zodat er weer ruimte ontstaat voor positieve seksuele beleving.
  • Laat je bekkenbodem onderzoeken: pijn tijdens het vrijen of problemen met plassen en ontlasting kunnen komen door gespannen bekkenbodemspieren. Een bekkenfysiotherapeut kan je hierbij helpen, met uitleg en oefeningen om meer controle en ontspanning terug te krijgen.
  • Neem contact op met het Centrum Seksueel Geweld: Het CSG weet welke hulpverleners in jouw regio gespecialiseerd zijn in dit soort klachten en ervaringen. Ze kunnen je helpen bij de juiste doorverwijzing.

Sociale gevolgen

Het meemaken van seksueel misbruik heeft vaak ook gevolgen voor je sociale relaties en je sociale leven. Misschien merk je dat je mensen moeilijk vertrouwt, dat je je terugtrekt of juist vastklampt aan bepaalde personen. Het kan ook zijn dat je contact met vrienden of familie hebt verbroken, of dat je moeite hebt met intimiteit, aanraking of grenzen aangeven.

Dit zijn normale reacties op de abnormale omstandigheden die je hebt meegemaakt. Als je vertrouwen is geschonden – zeker door iemand die dichtbij stond en die je vertrouwde – kan sociaal contact daarna onveilig of verwarrend aanvoelen. 

Veel voorkomende sociale klachten

Niet iedereen ervaart hetzelfde, maar veel mensen herkennen een of meer van deze reacties na seksueel misbruik:

  • Moeite met vertrouwen: bang dat anderen je zullen kwetsen of gebruiken.
  • Terugtrekken: minder contact zoeken, contacten verbreken of vermijden.
  • Sociale angst: spanning of paniek in groepen, bij aanraking of in nieuwe situaties. 
  • Moeite met grenzen: of je trekt een muur op, of je laat anderen te ver gaan.
  • Problemen met intimiteit: angst voor aanraking, of verwarring bij seksuele toenadering.
  • Verlatingsangst en/of bindingsangst: de ene keer hunker je naar verbinding, de andere keer stoot je mensen af.
  • Eenzaamheid: het gevoel dat niemand echt begrijpt wat je hebt meegemaakt.
  • Wantrouwen tegenover autoriteit of zorgverleners: bang om opnieuw machteloos te zijn.

Waarom sociale gevolgen zo hardnekkig kunnen zijn

Seksueel misbruik vindt vaak plaats binnen een bestaande relatie: bijvoorbeeld met een familielid, partner, vriend, trainer of docent. Als iemand die dichtbij je staat over jouw grenzen gaat, wordt je gevoel van veiligheid diep geraakt. Dit kan overigens ook gebeuren wanneer de pleger een onbekende is. Het heeft vaak grote gevolgen voor je vermogen een ander te kunnen vertrouwen, en met een ander te kunnen verbinden. 

Omdat seksueel misbruik daarnaast altijd relationeel is, het gebeurt tussen jou en een ander, kan je systeem allerlei ervaringen die met contact en nabijheid te maken hebben als gevaarlijk gaan ervaren. Dit noemen we ook wel relationele triggers.

Dat kan zich jaren later nog uiten, zelfs in relaties die eigenlijk wél veilig zijn. Ook al zegt je hoofd misschien dat het nu echt oké is, een deel van jou kan nog steeds erg wantrouwend en op z’n hoede zijn en zich bedreigd voelen op het moment dat iemand dichterbij komt. 

Wat je nodig hebt om van deze sociale gevolgen te herstellen, zijn veel positieve en goede ervaringen met mensen die wel te vertrouwen zijn en wel rekening houden met jouw behoeften en grenzen. Hoe meer positieve ervaringen je weer op kunt doen, hoe meer je systeem zich in sociale relaties leert te ontspannen.

 

Tips bij sociale klachten

  • Als je merkt dat je jezelf afzondert, probeer dan kleine, veilige contactmomenten in te bouwen. Dat kan iets eenvoudigs zijn zoals iemand een bericht sturen, of een wandeling maken met iemand die je vertrouwt. 
  • Je kunt ook naar een plek gaan waar andere mensen zijn, maar je toch ook op jezelf kan zijn. Bijvoorbeeld de bibliotheek of een fijn cafeetje. 
  • Probeer ruimte te maken voor dingen die je plezier geven of die je vroeger graag deed. Dat kan helpen om weer in contact te komen met jezelf, en soms ook met anderen.
  • Kies zelf wat voor soort contact fijn voelt en wat je nu aankunt. Je hoeft niets te forceren, het is belangrijk om aan te sluiten bij waar je nu bent. 
  • Spanning bij sociale situaties komt vaak voort uit een diepe angst om afgewezen of gekwetst te worden. Het helpt om vooraf al te bedenken: Wat heb ik nodig om me veilig te voelen? Soms kan het helpen om met een vertrouwd iemand te gaan. Of om iets bij je te dragen, zoals een steentje of knuffel, wat je een beschermd gevoel geeft.
  • Als je merkt dat je spanning oploopt in gezelschap, breng je aandacht naar je ademhaling. Adem rustig in door je neus en langer uit door je mond. Een simpele oefening zoals 4 tellen in, 6 tellen uit kan helpen je systeem te kalmeren.
  • Je mag je terugtrekken uit een gesprek of situatie als het te veel wordt. Bouw momenten in waarop je even weg kunt en op adem kan komen, bijvoorbeeld door op locatie te weten waar een rustige plek is.
  • Na een sociale situatie ben je misschien geneigd zijn om alles te analyseren of jezelf te bekritiseren. Oefen om terug te kijken met mildheid. Wat ging goed? Wat was moeilijk? En: wat heb je toch maar gedaan, ondanks je angst?

Video: Hoe lotgenotencontact kan bijdragen aan herstel

Als je seksueel misbruik hebt meegemaakt, kan lotgenotencontact helpen in je herstel. Zeker ook als het om de sociale gevolgen gaat. Jiska Dijk van Slachtofferhulp Nederland vertelt in onderstaande video hoe dit in z’n werk gaat.

Als je seksueel misbruik hebt meegemaakt, dan kan het voelen alsof je de enige bent die het heeft meegemaakt. Of het voelt alsof mensen niet echt begrijpen wat er bij jou speelt. En bij Slachtofferhulp weten we uit ervaring hoe fijn het dan kan zijn om lotgenoten te ontmoeten. Misschien heb je nog nooit gepraat over wat jou is overkomen, en is contact met lotgenoten de eerste stap om het toch te doen. Of je hebt het wel gedeeld in je omgeving, maar je voelde je niet altijd gesteund of begrepen. Juist bij lotgenoten vind je herkenning, erkenning en steun. Als je praat met lotgenoten, dan kan het bijvoorbeeld gaan over welke emoties je kunt voelen, wat het effect is van het misbruik op je relaties, op intimiteit.

Maar je kunt het bijvoorbeeld ook hebben over het zoeken van hulp en de ervaringen van anderen daarmee. Bij Slachtofferhulp brengen we jou in contact met andere lotgenoten. En dat kan online zijn of live. We hebben verschillende groepen en die worden begeleid door deskundige en betrokken begeleiders. Zij zorgen ervoor dat het gaat over de dingen die de groep belangrijk vindt en dat iedereen de ruimte krijgt. Er zijn groepen voor als je slachtoffer bent geworden toen je kind of jongere was, of als je juist als volwassene dit hebt meegemaakt. En ben je een jongere en praat je het liefst met lotgenoten van je eigen leeftijd, dan is dat ook mogelijk. Omdat we weten dat het misbruik niet alleen het slachtoffer raakt, maar ook alle mensen daaromheen, hebben we ook groepen voor ouders van kinderen die seksueel misbruikt werden.

En groepen voor als je een partner, vriend of vriendin, of een andere naaste hebt met een ervaring met seksueel misbruik. Lotgenoten die hebben deelgenomen aan onze groepen zeggen dat het hen hielp om ook in hun eigen omgeving wat makkelijker te praten over wat er is gebeurd. Ze voelen zich minder alleen, omdat ze zien dat ze niet de enige zijn. En ook horen dat het niet raar is dat je je na zoveel jaar soms nog zo kunt voelen. Ook kan het soms helpend zijn te horen dat mensen de dingen juist op een andere manier ervaren dan jij. Dat er verschillende manieren zijn om om te gaan met wat er is gebeurd. En dat dat oké is. We organiseren deze lotgenotengroepen regelmatig, online en live. En ook organiseren we eenmalige online bijeenkomsten. Zo kun je zien wat het beste bij jou past. En zoek je juist een plek waar je anoniem je verhaal kunt delen of verhalen van anderen kunt lezen? Online is de Slachtofferhulp-community dag en nacht voor jou open. Wil je meer weten? Je vindt de mogelijkheden om in contact te komen met lotgenoten en de agenda op onze website. Hier kun je je ook direct aanmelden. Je staat er niet alleen voor.

Vorige
Volgende

Andere modules

Politie en seksueel misbruik

Vind hier antwoorden op veel gestelde vragen aan de politie over aangifte doen en melding maken na een nare seksuele ervaring.

Als het lang geleden is

In deze module besteden we aandacht aan hoe gevolgen van misbruik ook na lange tijd een rol kunnen spelen, en geven we tips hoe je jezelf hierin kunt ondersteunen.

Schaamte en schuldgevoelens

In deze module gaan we verder in op schaamte en schuldgevoelens na seksueel misbruik, en hoe je hier stap voor stap mee om kunt leren gaan
Bekijk alle modules