Tekst video
Misschien vraag je je af of je iemand moet vertellen over wat er met je is gebeurd, en zo ja, aan wie je dat zou moeten doen. Voor veruit de meeste mensen die een nare seksuele ervaring hebben gehad is het heel spannend om hierover te vertellen. Uit onderzoek blijkt zelfs dat ruim 30% van de misbruikte mannen en vrouwen er überhaupt nooit over vertelt. Vaak spelen er allerlei gevoelens mee die maken dat mensen zwijgen, zoals schaamte, angst voor onbegrip en angst voor de gevolgen als het uitkomt.
Hoewel het heel begrijpelijk is als je niet wilt of durft te delen over wat er met je is gebeurd, weten we ook dat erover praten je kan helpen bij het verwerken ervan. Maar het is belangrijk om te weten dat jij zelf mag bepalen of, wanneer en met wie je erover wilt praten. En als je er wel over wilt praten, bepaal je natuurlijk ook zelf wat je dan precies vertelt.
In deze module bespreken we wat de voor- en nadelen kunnen zijn van het vertellen over jouw ervaring, en we geven je handvatten hoe je dat eventueel zou kunnen doen.
In deze module bespreken we wat de voor- en nadelen kunnen zijn van het vertellen over jouw ervaring, en we geven je handvatten hoe je dat eventueel zou kunnen doen.
In deze module
- Wel of niet vertellen?
- Mogelijke voordelen
- Mogelijke nadelen
- Een aantal gesprekstips
Wel of niet vertellen?
Als je seksueel misbruik hebt meegemaakt, kan het heel moeilijk zijn om daarover te vertellen. Uit onderzoek blijkt dat zo’n 37% van de vrouwen en 34% van de mannen überhaupt nooit over het misbruik vertelt.
Er kunnen allerlei redenen zijn waarom het moeilijk is om erover te praten, zoals:
- Je bent bang om niet geloofd te worden.
- Je schaamt je, ook al weet je misschien dat het niet jouw schuld was.
- Je wilt anderen niet belasten of kwijt raken.
- Je bent bang voor voor wat er gaat gebeuren als het uitkomt.
- Je bent bedreigt of onder druk gezet door de pleger om het nooit te vertellen.
- Je voelt loyaliteit naar de pleger en bent bang voor de gevolgen voor hem of haar als het uitkomt.
Als jij ook worstelt met de vraag of je het wel of niet aan iemand moet vertellen, ben je zeker niet alleen. Voor veel slachtoffers van seksueel misbruik is het vooral erg lastig om erover te vertellen aan mensen die dicht bij je staan, zoals familie, vrienden of je partner.
Toch kan het delen van je verhaal helpend en belangrijk zijn voor je herstel. Niet omdat het ‘moet’, maar omdat het je de kans geeft om steun en hulp te krijgen.
Het belangrijkste is dat je zelf bepaalt wat goed voelt voor jou
Je hóeft niets. Jij mag bepalen of je het wilt vertellen, wat je wilt vertellen, aan wie je het wilt vertellen, wanneer je het wilt vertellen. Je mag er ook voor kiezen om het eerst of uitsluitend in een veilige en anonieme context te delen, bijvoorbeeld telefonisch of via de chat met een medewerker van het Centrum Seksueel Geweld.
In de volgende hoofdstukken zetten we een aantal mogelijke voor- en nadelen van vertellen op een rij, en geven we een paar tips die je kunnen helpen als je nog twijfelt over wat, hoe en wanneer je het kunt vertellen.
Mogelijke voordelen
Het besluit om te vertellen over jouw ervaring(en) met seksueel misbruik is heel persoonlijk. Er is geen goed of fout, zolang je zelf maar achter jouw keuze staat.
Uit onderzoekt blijkt dat vertellen over je ervaringen vooral een positief effect heeft als degene aan wie je het vertelt, goed reageert. ‘Goed’ reageren betekent in dit geval dat er naar je wordt geluisterd, dat je wordt geloofd, en dat je je gesteund voelt. Of vertellen voor jou positief uitpakt, hangt dus voor een deel af van aan wie je het vertelt, en hoe er op je wordt gereageerd.
Het is daarnaast belangrijk om van jezelf te weten waarom je over je ervaring(en) wilt vertellen. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn, en je kunt verschillende behoeften hebben.
Hieronder lees je een aantal mogelijke voordelen van het wél met iemand delen.
Gesteund worden
Een van de belangrijkste factoren om te kunnen herstellen na het meemaken van een nare seksuele ervaring, is steun ontvangen van mensen om je heen. Door jouw ervaring te delen met iemand die je vertrouwt, geef je diegene de kans om jou beter te begrijpen en om je te steunen.
Is het (nog) te spannend om iemand uit je omgeving in vertrouwen te nemen, dan kun je natuurlijk ook anoniem over je ervaring delen. Bijvoorbeeld met iemand van het Centrum Seksueel Geweld, of via (online) lotgenotencontact. Ook dit contact kan heel steunend voor je zijn.
Je minder eenzaam voelen
Veel mensen die seksueel misbruik hebben ervaren voelen zich erg alleen met wat hen is overkomen. Door erover te praten, kan dat gevoel verminderen. Je hoeft het dan niet langer alleen te dragen, en het kan helpen om te merken dat iemand bereid is om echt naar je te luisteren.
Soms is het extra steunend om te praten met mensen die zelf ook seksueel misbruik hebben meegemaakt, dit noem je ook wel lotgenoten. Het delen met anderen die iets soortgelijks hebben meegemaakt, kan veel erkenning en herkenning geven. En zorgen dat je je minder eenzaam voelt.
Erkenning krijgen
Als iemand echt naar je luistert en je gelooft, kan dat ontzettend helend zijn. Het bevestigt dat jouw ervaring ertoe doet en dat al je gevoelens en gedachten ruimte mogen krijgen.
Wat ook veel betekent, is als iemand duidelijk uitspreekt dat wat jou is aangedaan niet oké was. Dat het nooit had mogen gebeuren. Die erkenning van het onrecht kan helpen om de verantwoordelijkheid te leggen waar die hoort: bij de pleger, niet bij jou. Hoewel dit in eerste instantie soms ook verwarrend kan zijn, kan het ook opluchten en je helpen om met meer begrip en compassie naar jezelf te kijken.
Voor veel mensen is erkenning krijgen een belangrijke stap in herstel. Door te erkennen wat je hebt meegemaakt en wat dat met je heeft gedaan, geef je jouw ervaring ruimte om er te zijn. Zeker als je lang hebt gezwegen of aan jezelf hebt getwijfeld, kan het heel krachtig zijn als iemand jouw ervaring serieus neemt en bevestigt: dit was niet oké, en het was niet jouw schuld.
En minstens zo belangrijk voor je herstel: dat jij zélf erkent wat je is aangedaan. Dat je jezelf gelooft, en jezelf toestaat om te voelen wat je voelt. Vertellen over wat er is gebeurd kan daarbij helpen. Door woorden te geven aan je ervaring, erken je die niet alleen naar de ander toe, maar ook naar jezelf. Je maakt het daarmee écht, zichtbaar, en bestaand: en dat is een wezenlijke stap op weg naar heling.
Je (gevoel van) veiligheid vergroten
Seksueel misbruik kan je gevoel van veiligheid diep aantasten. Misschien voel je je onveilig in bepaalde situaties, durf je sommige mensen niet meer onder ogen te komen, of ben je constant op je hoede. Dat is een normale reactie op iets ingrijpends. Tegelijk is het heel belangrijk dat je je weer veilig kunt gaan voelen, thuis, op school, op je werk, of in je eigen lichaam.
Vertellen over wat er is gebeurd, kan daarbij helpen. Als iemand in je omgeving weet wat je hebt meegemaakt, kan diegene je steunen in spannende situaties. Bijvoorbeeld door vooraf met je mee te denken, samen ergens naartoe te gaan, of bereikbaar te zijn op moeilijke momenten.
In sommige situaties is er sprake van blijvende onveiligheid, bijvoorbeeld als je nog in contact bent met de pleger en daar op een bepaalde manier misschien ook afhankelijk van bent, of als je regelmatig in situaties komt waarin mensen over jouw grenzen gaan. In zulke gevallen is het extra belangrijk om over jouw ervaringen te delen. Neem bijvoorbeeld (anoniem) contact op met Fier of het Centrum Seksueel Geweld. Zij kunnen met je mee denken als er sprake is van onveiligheid.
Hulp krijgen
Als je iemand vertelt over wat er is gebeurd, kan dat het begin zijn van het ontvangen van passende hulp. Je hoeft het dan niet meer alleen uit te zoeken, maar kunt samen kijken naar wat jij nodig hebt en wie je daarbij zou kunnen helpen. Dat kan bijvoorbeeld een gesprek zijn met het Centrum Seksueel Geweld, je huisarts, een therapeut, of – als je dat wilt – de politie.
Het kan goed zijn dat je zelf (nog) geen idee hebt van wat je nodig hebt, en dat is helemaal oké. Alleen al het uitspreken van je ervaring kan ervoor zorgen dat iemand met je mee gaat denken, je helpt om overzicht te krijgen, en eventueel met jou praktische stappen zet richting steun en hulp.
Reflectie: wat kan erover vertellen je opleveren?
Vertellen over wat je hebt meegemaakt kan erg spannend zijn en kwetsbaar voelen. Misschien weet je nog niet of je het wel wilt vertellen, misschien twijfel je al een tijd.
Onderstaande reflectievragen helpen je stil te staan bij wat het jou mogelijk zou kunnen opleveren om wél iets te delen. Niet omdat je het dan ook moet doen moet, maar omdat het helpend kan zijn om er woorden aan te geven en zo je eigen behoeften te onderzoeken.
Probeer de zinnen eens af te maken. Je antwoorden zijn alleen voor jou, je hoeft er verder niets mee te doen.
Maak de zin af:
- Wat het mij kan opleveren als ik mijn verhaal met iemand deel is…
- Wat ik over mijn ervaring(en) zou willen vertellen is…
- Wat ik hoop dat iemand dan doet of zegt is…
Mogelijke nadelen
Vertellen over je ervaring met seksueel misbruik is zelden eenvoudig. Het kan steun, erkenning en hulp opleveren, maar soms heeft het ook lastige gevolgen en kun je te maken krijgen met negatieve of teleurstellende reacties.
Hoe iemand reageert en welke nadelen dit mogelijk kan hebben, hangt onder andere af van aan wie je het vertelt. Van een hulpverlener of lotgenoot mag je bijvoorbeeld verwachten dat die steunend zal reageren, maar bij mensen in je directe omgeving is dat minder voorspelbaar. Zij kunnen schrikken, twijfelen of anders reageren dan je hoopt, soms gewoon omdat ze niet goed weten hoe ermee om te gaan.
In dit hoofdstuk staan we stil bij mogelijke nadelen of zorgen die kunnen meespelen als je overweegt om je verhaal te vertellen. Niet om je af te schrikken, maar juist om je te helpen bij een weloverwogen keuze. Want vertellen over wat je hebt meegemaakt is niet zomaar iets.
Hieronder lees je een aantal mogelijke nadelen en lastige reacties.
Niet geloofd worden
Een van de pijnlijkste reacties die je als slachtoffer van seksueel misbruik kunt krijgen, is dat iemand je niet gelooft en jouw ervaring in twijfel trekt. Iemand kan bijvoorbeeld reageren met “Daar kan ik me niets bij voorstellen. Weet je wel zeker dat het zo is gegaan?“, of een opmerking maken als “Maar waarom heb je het dan niet eerder verteld?” Zulke reacties kunnen heel diep raken, juist omdat je al zoveel moed nodig had om het überhaupt te vertellen.
Niet geloofd worden kan ervoor zorgen dat je opnieuw gaat twijfelen aan jezelf. Aan je herinneringen, je gevoelens, je recht van spreken. Dat is een reactie die helaas veel mensen herkennen, maar die niets zegt over de waarheid van jouw verhaal. Het zegt iets over de ander: over hun onvermogen om ermee om te gaan, hun schrik of onwetendheid.
Een reactie van ongeloof en twijfel kan veel pijn doen en je kwetsbaar maken. Het is daarom belangrijk om te bedenken met wie je je verhaal deelt, zeker als je dit voor het eerst doet. Zoek iemand die je vertrouwt en waarvan je inschat dat hij of zij je zal geloven, of begin met een plek waar je zeker weet dat je serieus genomen wordt. Zoals bij het Centrum Seksueel Geweld.
De controle verliezen over je verhaal
Als je je verhaal deelt, geef je iets heel persoonlijks uit handen. En wat je eenmaal hebt verteld, kun je niet meer ‘ont-vertellen’. Dat maakt delen over jouw ervaring(en) met seksueel misbruik ook zo spannend: je weet vooraf niet precies wat de ander ermee zal doen.
Soms gebeurt het dat iemand iets met jouw verhaal doet zonder dat je dat wilt of verwacht. Bijvoorbeeld door het door te vertellen aan anderen, hulp in te schakelen zonder jouw toestemming, of stappen te zetten waar jij nog niet klaar voor bent.
Als dit gebeurt, verlies je min of meer de controle over je verhaal. Dat kan heel verwarrend en zelfs beangstigend zijn. Je vertelde misschien over jouw ervaring om juist meer grip te krijgen, maar het kan vervolgens voelen alsof je die juist verliest.
Daarom is het belangrijk dat jij zélf bepaalt wat je deelt, met wie, en in welk tempo. En dat je ook duidelijk aangeeft wat je wel en niet wilt dat de ander met jouw verhaal doet. Je mag zeggen: “Ik wil het alleen kwijt, ik ben nog niet klaar voor verdere stappen.” Of: “Ik wil dat je dit tussen ons houdt.”
Te maken krijgen met victim blaming
Het gebeurt helaas regelmatig dat mensen die seksueel geweld hebben meegemaakt te maken krijgen met negatieve reacties uit de omgeving. Ze worden niet geloofd of worden als schuldige gezien. Voorbeelden hiervan zijn:
- ‘Had je daar ook maar niet alleen naartoe moeten gaan.’
- ‘Had je maar niet dronken moeten worden’
- ‘Had je maar niet zo’n kort rokje aan moeten trekken.’
- Het kan ook zijn dat anderen je vragen gaan stellen: ‘Waarom ben je niet gewoon weggegaan?’, of: ‘Waarom heb je je niet verzet?’
We noemen deze reacties van je omgeving ‘victim blaming’: jij krijgt de schuld van wat er is gebeurd, terwijl je niet schuldig bent.
Victim blaming kan negatieve gevolgen hebben voor jou als slachtoffer. Het kan ervoor zorgen dat jij je schuldig voelt en dat je je schaamt. En het kan een negatieve invloed hebben op hoe jij de nare gebeurtenis verwerkt.
Als je met victim blaming te maken krijgt, onthoud dan dat dit niets zegt over jou maar over degene die het doet, over zijn of haar angsten, behoefte aan controle en illusie van een veilige wereld.
Dus wat anderen ook vragen of zeggen: het was níet jouw schuld, en het had níet mogen gebeuren.
Het leidt tot spanning of ruzie in je omgeving
Soms kan het vertellen van je ervaring spanning oproepen in je omgeving. Bijvoorbeeld omdat de pleger iemand uit de familie is, of iemand die anderen ook goed kennen. Of omdat mensen zich ongemakkelijk, schuldig of machteloos voelen en daar onhandig op reageren. In zulke situaties kan het gebeuren dat er ruzie ontstaat, dat mensen partij kiezen, of dat je juist degene wordt die mensen gaan vermijden.
Dat is enorm pijnlijk, zeker als je gehoopt had op steun of erkenning. Voor sommige mensen leidt het vertellen over hun ervaring met misbruik ertoe dat ze afstand nemen van familie of vrienden, of dat die afstand er vanuit de ander komt.
Het is belangrijk om te weten dat dit helaas regelmatig voorkomt, maar dat het níet jouw schuld is als je onthulling tot spanning of zelfs ruzie leidt. Het zegt iets over hoe moeilijk het kan zijn om met een realiteit om te gaan waar seksueel misbruik een onderdeel van is.
Als je bang bent dat je omgeving negatief zal reageren, kan het helpen om eerst met een ‘neutraal’ iemand te praten die op afstand staat en met je mee kan denken over hoe je het gesprek zou kunnen voeren. Zoals een hulpverlener, vertrouwenspersoon of iemand van het Centrum Seksueel Geweld.
Je verdient het namelijk om geloofd en gesteund te worden, ook als dat voor anderen confronterend is.
Reflectie: wat houd je (nog) tegen om het te vertellen?
Vertellen over seksueel misbruik is een grote stap. Misschien wil je er wel over praten, maar voel je ook angst, twijfel of terughoudendheid. Misschien heb je negatieve reacties meegemaakt in het verleden en ben je bang voor herhaling. Of misschien weet je gewoon nog niet of je het wel wilt delen. Wat je er ook over voelt of denkt, het is allemaal oké.
Onderstaande reflectievragen kunnen je helpen om helder te krijgen wat jou op dit moment tegenhoudt en waar je mogelijk bang voor bent. Niet om je over te halen, maar puur om ruimte te geven aan je gevoelens en gedachten. Dat kan inzicht geven in wat je nodig hebt en en wat je misschien zou willen, nu of op een later moment.
Maak de zin af:
- Waar ik mij het meest zorgen om maak als ik het zou vertellen is…
- Als ik mijn verhaal deel ben ik bang dat…
- Wat me zou kunnen helpen als ik besluit het met iemand te delen is…
Wel of niet vertellen? Een aantal tips
Of je jouw ervaring met seksueel misbruik wel of niet wilt delen, is een heel persoonlijke beslissing. Er is geen goede of foute keuze, het belangrijkste is dat jij kunt doen wat voor jou klopt, op het moment dat het klopt.
Als je nog twijfelt of je het wel of niet wilt vertellen, kan het helpen om voor jezelf de voors en tegens op een rij te zetten en antwoord te geven op de volgende vragen:
- Waarom? Het is goed om van jezelf te weten waarom je je ervaring(en) wilt delen. Wil je niet langer rondlopen met dit geheim? Of wil je bijvoorbeeld getroost worden?
- Hoe? Jij mag het vertellen op jouw moment en op jouw manier. Niks moet. Delen kan op verschillende manieren. Je kunt je verhaal direct aan iemand vertellen, maar je kunt ook bellen, schrijven, appen of tekenen. Je kunt beginnen met: ‘Ik wil je iets vertellen, maar ik vind het ook moeilijk. Ik zou het fijn vinden als je alleen luistert en geen vragen stelt.’
- Wat? Jij bepaalt wat je precies wilt vertellen. De vraag ‘Wat is er gebeurd?’ kun je verwachten, maar hoef je niet te beantwoorden. Er is zo veel meer te vertellen dan hoe het precies is gegaan.
- Wie? Kies iemand die je vertrouwt. Zorg dat je de aandacht hebt van de persoon aan wie je jouw verhaal vertelt. Geef deze persoon ook de tijd om te verwerken wat je hebt verteld, zeker als de pleger voor die persoon een bekende is. Soms kunnen bij de ander pijnlijke herinneringen bovenkomen als je je verhaal vertelt. Je kunt er ook voor kiezen om je ervaring (eerst) anoniem te delen, bijvoorbeeld via de chat van het Centrum Seksueel Geweld.
- Wanneer? Jij kiest het moment waarop je jouw verhaal deelt. Dat kan vandaag zijn of over tien jaar. En misschien wel nooit, dat is ook oké. Praten moet niet, het mag.
Tips om het gesprek aan te gaan
Heb je besloten dat je het wel graag met iemand wilt delen? Hieronder vind je een aantal tips voor hoe je het gesprek aan kunt gaan.
Kies een goed moment en een rustige setting
Zorg dat er voldoende tijd is voor het gesprek, en dat je het liefst niet gestoord kan worden. Een plek waar je je op je gemak voelt, helpt.
Het kan ook fijn zijn om het gesprek te voeren terwijl je iets aan het doen bent, zoals wandelen of wanneer je samen in de auto zit. Je hoeft elkaar dan niet steeds aan te kijken, wat het makkelijker kan maken om te vertellen.
Begin met vertellen hoe je je voelt
Vertellen over een nare seksueel ervaring is vaak ontzettend spannend. Door het gesprek te beginnen met eerst vertellen hoe je je voelt, help je iemand jou beter te kunnen begrijpen.
Je kunt bijvoorbeeld beginnen met iets als:
- “Ik wil je iets vertellen, maar ik vind het heel erg spannend.”
- “Ik weet niet goed hoe ik moet beginnen, maar ik wil je graag iets zeggen.”
- “Ik schaam me erg voor iets dat er gebeurd is, maar wil het je wel vertellen.”
Uitspreken hoe je je voelt en waar je misschien bang voor bent kan al wat lucht geven. Je geeft de ander dan ook de kans om beter bij je aan te sluiten.
Geef aan wat je nodig hebt van de ander
Als je je verhaal deelt, is het fijn als de ander begrijpt wat je nodig hebt. En wat juist niet. Dat gaat niet altijd vanzelf. Mensen kunnen reageren vanuit schrik, onmacht of de drang je direct te helpen, terwijl jij misschien alleen gehoord wilde worden.
Het is daarom voor jullie beide helpend als je vooraf kunt benoemen wat je wél en níet van de ander verwacht. Dat kan iets eenvoudigs zijn, zoals:
“Ik wil graag iets kwijt. Je hoeft niet te reageren, alleen luisteren is genoeg.”
“Ik wil dat je het voor jezelf houdt en niet met anderen deelt.”
“Je hoeft niks voor me op te lossen. Ik vind het fijn als je er gewoon even bent.”
Door dit vooraf te zeggen, geef je de ander houvast in hoe die steunend kan zijn. Het vergroot ook de kans op een helpende reactie naar jou.
Onthoud: ook tijdens het gesprek mag je nog aangeven dat iets te veel is, of dat je liever even stopt. Of iets anders dat je op dat moment nodig hebt. Jij mag sturen. Het is jóuw verhaal.
Geef de ander tijd om je verhaal te verwerken
Het is mogelijk dat degene aan wie je over jouw ervaring(en) vertelt, in eerste instantie schrikt. Vanuit die schrik kan een bezorgde, boze of verdrietige reactie ontstaan. Het kan ook dat iemand even helemaal stil is en niet weet wat hij of zij moet zeggen.
Het kan lastig zijn om zo’n reactie te ontvangen als je net iets heel kwetsbaars hebt gedeeld, maar het wil zeker niet zeggen dat iemand je niet serieus neemt of niet om je geeft.
Reageert iemand emotioneel? Geef de ander dan tijd om je verhaal te verwerken en de eerste schrik te laten zakken. Je mag er altijd op een later moment op terug komen als dat goed voor je voelt.
Neem iemand mee naar het gesprek
Je hoeft het gesprek niet alleen te voeren. Als je het spannend vindt om je verhaal te vertellen, kun je iemand die je vertrouwt vragen om met je mee te gaan. Soms helpt het al als er gewoon iemand naast je zit. Iemand die jou kent en die je kan steunen als het moeilijk wordt.
Je kunt van tevoren samen bespreken wat je verwacht van het gesprek en wat je spannend vindt. Ook kun je aangeven op welke manier diegene je het beste kan helpen. Bijvoorbeeld door rustig naast je te zitten, door het gesprek op gang te helpen als je vastloopt, of door samen met jou vooraf je verhaal op te schrijven.
Brief aan je zorgverlener
Vind je een bezoek aan het ziekenhuis, tandarts of fysiotherapeut lastig vanwege het misbruik dat je hebt meegemaakt? Probeer jouw verhaal bespreekbaar te maken met de zorgprofessionals in kwestie. Zo kunnen jullie samen bespreken hoe de afspraak voor jou zo prettig mogelijk verloopt.
Als je het te lastig vindt om het zelf te vertellen, kun je een voorbeeldbrief van het CSG downloaden en aan je zorgverlener geven. Je kunt de brief eventueel aanpassen aan je eigen situatie.