Tekst video
Mogelijk twijfel je of datgene wat je hebt meegemaakt wel seksueel misbruik is, omdat je misschien het gevoel hebt dat jouw ervaring niet ‘ernstig’ genoeg is om misbruik te noemen. Of misschien omdat je een bepaald beeld hebt van wat seksueel misbruik is en dat dit gevoelsmatig niet past bij wat jij hebt ervaren.
Seksueel misbruik is een hele brede term die gebruik wordt voor veel verschillende ervaringen. Wat al deze ervaringen met elkaar gemeen hebben is dit: het betreft situaties waarin je seksuele handelingen moet ondergaan en/of moet uitvoeren en/of er getuige van moet zijn, terwijl je dat niet wilt en/of niet in staat bent om erover te beslissen. Bijvoorbeeld omdat iemand ouder, groter of sterker is dan jij.
Seksueel misbruik kan online en offline plaatsvinden, eenmalig maar ook herhaaldelijk en langdurig gebeuren. In sommige gevallen gaat het gepaard met een vorm van geweld of dreiging, maar in veel gevallen ook niet. Ook dan kan het nog steeds om seksueel misbruik gaan.
In deze module leggen we meer uit over verschillende vormen van seksueel misbruik en elementen die er vaak bij aanwezig zijn. Goed om te weten: de termen seksueel misbruik en seksueel geweld worden soms door elkaar gebruikt, maar ze verwijzen naar hetzelfde.
En ook belangrijk: elke vorm van seksueel misbruik is verboden en nooit jouw schuld.
In deze module gaan we verder in op schaamte en schuldgevoelens na seksueel misbruik, en hoe je hier stap voor stap mee om kunt leren gaan. Onthoud vast: je hebt niks verkeerd gedaan, het was en is niet jouw schuld. Dit kun je niet vaak genoeg horen.
In deze module
- Schaamte na seksueel misbruik
- Omgaan met schaamte
- Schuldgevoelens na seksueel misbruik
- Omgaan met schuldgevoelens
Schaamte na seksueel misbruik
Schaamte is een diep en pijnlijk gevoel dat veel voorkomt na seksueel misbruik. Het kan grote impact hebben op hoe je naar jezelf kijkt, en hoe je denkt dat anderen naar je kijken. Je kunt bijvoorbeeld het gevoel krijgen dat je vies of zwak bent, of gaan geloven dat je minder waard bent als mens.
Schaamte gaat ook vaak gepaard met lichamelijke reacties zoals blozen, verkramping of spanning in je lijf. Deze spanning kan vervolgens weer invloed hebben op hoe je je voelt, hoe je je gedraagt, en welke keuzes je durft te maken of juist uit de weg gaat.
Schaamte kan zich op verschillende manieren uiten
Er is niet één vorm of manier van schaamte ervaren, het kan zich op verschillende manieren uiten. In wat je denkt, hoe je je voelt, de relatie met je lichaam en het contact met anderen.
Schaamte als gevolg van seksueel misbruik kun je onder andere merken aan:
- Overtuigingen als “Ik ben vies”, “Ik verdien geen hulp”, “Ik ben niet goed genoeg”.
- Het gevoel dat je anders of minder bent dan anderen.
- Moeite om jezelf aan te kijken in de spiegel.
- Jezelf terugtrekken of afsluiten van anderen.
- Niet durven praten over wat je is overkomen.
- Jezelf onzichtbaar willen maken of het liefst verdwijnen.
- Angst voor afwijzing of oordeel als mensen ‘de waarheid’ over je zouden weten.
- Niet durven vragen om steun of hulp.
- Je lichaam niet willen voelen of aanraken.
- Niet naar de dokter of een andere hulpverlener durven, uit angst voor een oordeel.
Je bent niet alleen
Als je je herkent in (een deel van) deze gevoelens of reacties, weet dan: je bent absoluut niet alleen. Veel mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, ervaren diepe schaamte. En hoewel je misschien verstandelijk weet dat die schaamte onterecht is en je je niet hoeft te schamen, maakt dit het gevoel vaak niet minder echt.
Daarom is het belangrijk om je gevoelens serieus te nemen en ruimte te geven. Schaamte maakt dat je je wilt verstoppen en wilt zwijgen, maar juist erkenning voor wat je voelt helpt om er anders mee om te leren gaan.
Wil je meer lezen over schaamte? Hieronder vind je een aantal veelgestelde vragen en antwoorden.
Veelgestelde vragen
Waarom schaam ik me zo na seksueel misbruik?
Schaamte is van oorsprong een sociale emotie. Het helpt je om je aan te passen aan je omgeving, en waarschuwt je als je iets doet wat je buiten de groep zou kunnen plaatsen. Schaamte kan je motiveren om je gedrag aan te passen, zodat je (weer) geaccepteerd wordt.
In die zin is schaamte bedoeld om veiligheid en verbondenheid te behouden binnen een groep.
Bij seksueel misbruik ligt dat anders. Je hebt niets fout gedaan en toch ontstaat er vaak diepe schaamte. Dat komt doordat je brein, in een poging om te begrijpen en te overleven, manieren zoekt om grip te krijgen op wat er is gebeurd.
Schaamte kan dan ontstaan omdat:
- Je machteloos was en je lichaam of geest op een manier reageerde die je niet begrijpt (zoals bevriezen).
- Je brein zoekt naar controle en het ‘veiliger’ voelt om te denken: “Ik had iets anders moeten doen, het lag aan mij” dan te erkennen: “Ik had geen controle en kon niks doen”.
- Je bang bent dat anderen je zouden afwijzen als ze weten wat er is gebeurd.
- De pleger je bewust een schuldgevoel heeft aangepraat
- Reacties uit je omgeving veroordelend en/of afwijzend waren.
In de context van seksueel misbruik is schaamte geen teken dat je iets verkeerd hebt gedaan. Je kunt het het best begrijpen als een reactie van je systeem die probeert je te beschermen tegen mogelijke afwijzing, verwarring en het volle besef van wat je hebt meegemaakt.
Hoe kan schaamte een helpende of beschermende reactie zijn?
Hoewel schaamte verlammend en enorm pijnlijk kan zijn, is het in de basis een reactie die bedoeld is om je te beschermen. Het is een emotie die je helpt om je aan te passen aan je omgeving, zodat je bij de groep kunt blijven horen – iets wat voor een mens van levensbelang is.
Na seksueel misbruik kan schaamte optreden als een manier om met iets overweldigends om te gaan. Door te denken: “Het lag aan mij” of “Ik had iets anders moeten doen”, lijkt het alsof je controle had. Voor je brein voelt dat veiliger dan toegeven dat je machteloos was.
Schaamte kan er ook toe leiden dat je je klein houdt, jezelf terugtrekt en zwijgt. Daarmee probeer je (onbewust) afwijzing of oordeel van anderen te voorkomen. Je zorgt ervoor dat je niet opvalt, en dus niet (nog eens) gekwetst wordt.
Schaamte gaat vaak hand in hand met schuldgevoelens. Je schamen en de schuld bij jezelf leggen is in wezen een hele krachtige manier om het positieve beeld van de ander in stand te kunnen houden. Dit gebeurt vooral vaak wanneer de pleger een bekende of zelfs dierbare is. Want moeten erkennen dat iemand die je vertrouwde jou iets vreselijks heeft aangedaan, kan nog veel pijnlijker zijn dan jezelf de schuld geven.
Probeer nieuwsgierig te zijn
Het kan helpend zijn om op deze manier naar je schaamte te kijken: niet als iets dat je fout doet of wat weg moet, maar als iets wat jou met een omweg probeert te beschermen. Je hoeft jezelf er niet om te veroordelen. Probeer vooral nieuwsgierig naar jezelf te zijn: Welke functie heeft schaamte voor mij? Waar probeert het me voor te behoeden? En helpt dat mij nog steeds?
Ik schaam me voor hoe mijn lichaam reageerde. Wat zegt dat over mij?
Een onderwerp waar veel mensen zich diep voor schamen en waar zelden over wordt gesproken, zijn lichamelijke reactie tijdens seksueel misbruik. Zoals een erectie, vochtigheid of zelfs een orgasme. Deze reacties kunnen enorm verwarrend en pijnlijk zijn, en leiden tot een diep gevoel van schaamte.
Als jij dit ook ervaart, ben je zeker niet alleen.
Wat heel belangrijk is om te weten: je lichaam reageert automatisch op aanraking, ook in een situatie waarin sprake is van dwang, angst en/of geweld. Dat is een lichamelijk reflex die ook wel de genitale respons wordt genoemd. Het is géén teken van toestemming of verlangen en het zegt niets over wie jij bent, wat jij wilde of voelde.
Klinisch psycholoog en CSG directeur Iva Bicanic deed onderzoek naar de genitale respons tijdens seksueel misbruik en schreef er het artikel Ik schaam me kapot over. Een fijn artikel als je hier meer over wilt lezen en begrijpen.
In onderstaande video legt psycholoog Stephanie Both uit hoe het kan dat je seksuele opwinding kan ervaren tijdens een nare seksuele ervaring, en/of bij het terugdenken eraan.
Omgaan met schaamte
Schaamte als gevolg van seksueel misbruik kan veel invloed hebben en soms allesoverheersend voelen. Het kan je het gevoel geven dat je een vies en waardeloos mens bent, ervoor zorgen dat je je steeds meer afzondert, en maken dat je niet om steun of hulp durft te vragen.
Misschien dat je verstandelijk weet dat je schaamte onterecht is, en zeggen mensen wel eens tegen je ‘dat je je niet hoeft te schamen’. Je gevoel van schaamte kan desondanks groot en echt zijn.
Toch hoef je niet gevangen te blijven in schaamte. Uit ervaring weten we dat schaamte kan verzachten als je leert om er op een andere manier mee om te gaan. Niet door het te negeren of weg te drukken, maar juist door het te herkennen, te begrijpen en stap voor stap ruimte te geven.
Hieronder vind je verschillende manieren die je kunnen helpen om met schaamte om te gaan.
Weet dat je niet de enige bent
Schaamte kan heel eenzaam maken en je het gevoel geven dat je de enige bent die zich zo voelt. Maar dat is niet zo. Veel mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, worstelen met schaamte. Weten dat je niet alleen bent, kan al een deel van de last verlichten.
Lotgenotencontact en ervaringsverhalen kunnen hierin helpend zijn. Op het verhalenplatform van het Centrum Seksueel Geweld vind je een heel overzicht van interviews, artikelen en verhalen. In de bibliotheek vind je daarnaast verschillende organisaties die lotgenotencontact aanbieden.
Behandel jezelf zoals een vriend(in)
Schaamte gaat vaak gepaard met harde, oordelende gedachten over jezelf. Zoals: “Ik ben zwak.” “Het is mijn eigen schuld.” “Ik verdien geen hulp.” Misschien herhaal je dit soort zinnen – bewust of onbewust – al heel lang tegen jezelf.
Probeer je eens voor te stellen dat iemand van wie je houdt, je over een ervaring met seksueel misbruik vertelt. Een vriend(in), je kind, je zus of broer. En stel je vervolgens voor dat die persoon zich net zo schaamt als jij.
Wat zou je dan zeggen?
Zou je reageren met: “Je had dit inderdaad moeten voorkomen!”
Of zou je zeggen: “Wat erg dat dit jou is overkomen. Het was niet jouw schuld.”
Grote kans dat je begripvol en steunend reageert. Omdat dat de reactie is die iemand verdient die iets heel naars heeft meegemaakt.
Jij dus ook. Probeer jezelf daarom te behandelen zoals je een vriend(in) zou behandelen. Begripvol en steunend.
Erken dat een deel van jou zich schaamt
Schaamte kan voelen alsof het je helemaal overneemt. Het kan heel helpend zijn om er anders naar te kijken: als een deel van jou dat zich schaamt, in plaats van alsof jij helemaal schaamte bént.
Als je zegt: “Ik schaam mij”, dan lijkt het alsof die schaamte álles is wat je bent. Alsof er niets anders meer bestaat. Dat kan overweldigend voelen, alsof je helemaal samenvalt met dat gevoel.
Maar als je zegt: “Een deel van mij schaamt zich”, dan maak je ruimte. Dan erken je dat het gevoel er is, maar dat je ook meer bent dan dit gevoel en dat het niet alles van jou overneemt. Naast een deel dat zich schaamt zijn er namelijk ook nog andere delen in jou. Een deel misschien dat juist naar verbinding verlangt, en graag wilt dat iemand ziet hoe moeilijk je het hebt.
Door schaamte als een deel van jou te erkennen, kun je er iets meer afstand van nemen. Je kunt het gaan bekijken in plaats van er volledig in te zitten. En je kunt ook nieuwsgierig zijn naar welke delen in jou er nog meer zijn, en wat die te vertellen hebben.
Voice Dialogue
Deze manier van kijken komt onder andere uit Voice Dialogue, een methode waarbij je zonder oordeel leert luisteren naar verschillende delen in jezelf.
In het boek Hoe overleven we? van Francine Oomen past zij deze methode op een hele toegankelijke en creatieve manier toe. Ze tekent en beschrijft haar innerlijke delen, zoals de onderzoeker, het bange kind en de kritische stem, en laat zien hoe ze met elkaar in gesprek kunnen gaan. Het boek is een autobiografische zoektocht naar de oorzaken en gevolgen van seksueel misbruik, en hoe de keten te doorbreken is.
Praat erover met iemand die je vertrouwt
Schaamte groeit in stilte, en blijft vaak ook bestaan juist omdat je er niet over praat. Tegelijkertijd zorgt schaamte er ook voor dát je je stilhoudt. Dat je niet durft te vertellen wat je hebt meegemaakt, of bang bent voor wat een ander ervan zal denken. Daardoor stapelt het gevoel zich steeds meer op van binnen.
Door over je schaamte te delen – hoe klein ook – kan er ruimte ontstaan. Ruimte voor een stukje erkenning en verzachting.
Wat je precies wilt delen, is altijd aan jou. Eén zin kan al een opening zijn om in het klein iets te vertellen, zoals:
“Ik wil iets delen waar ik me voor schaam, maar het voelt heel spannend.”
Of: “Er is iets wat ik nog nooit hardop heb gezegd maar waar ik je misschien wel iets over wil proberen te vertellen.”
Kies iemand die je vertrouwt. Iemand waarvan je inschat dat die kan luisteren zonder oordeel of direct advies. Is erover praten nog te lastig? Je kunt ook beginnen met schrijven of tekenen, en dit gebruiken om het gesprek te starten.
Weet dat je ook altijd (anoniem) welkom bent bij het Centrum Seksueel Geweld, telefonisch of via de chat. We luisteren graag en nemen je serieus, wat je ook wilt delen.
Zoek professionele hulp
Schaamte kan zo diepgeworteld zijn dat het je dagelijks leven sterk beïnvloedt. Als je merkt dat je er zelf niet uitkomt, zoek dan hulp. Je hoeft dit niet alleen te doen.
Behandelingen zoals EMDR of andere trauma-gerichte therapieën kunnen helpend zijn om schaamtegevoelens te verminderen. Ook gesprekken met een therapeut kunnen helpen om je schaamte beter te begrijpen en los te laten.
Schuldgevoelens
Net als schaamte komen schuldgevoelens veel voor na seksueel misbruik. Vaak gaan ze hand in hand. Waar schaamte gaat over over jou als mens en wie je bent, gaan schuldgevoelens over wat je wel of juist niet hebt gedaan.
Hoewel de nadruk bij schuldgevoelens op gevoelens lijkt te liggen, uit het zich niet alleen in gevoel. Voor veel mensen gaan schuldgevoelens gepaard met hele hardnekkige gedachten en overtuigingen, zoals:
- “Ik had nooit naar die plek moeten gaan.”
- “Ik had hem/haar nooit moeten vertrouwen.”
- “Mijn lichaam reageerde, dus misschien wilde ik het stiekem toch.”
- “Ik had het moeten voorkomen.”
- “Ik liet het gebeuren, dus ik heb geen recht om me slachtoffer te voelen.”
Schuldgevoelens en zelfverwijt
Zelfverwijt is een veelvoorkomende uiting van schuldgevoelens na seksueel misbruik. Het is de innerlijke stem die zegt dat je het anders had moeten doen, dat je beter had moeten opletten, harder had moeten vechten, of duidelijker ‘nee’ had moeten zeggen. Deze gedachten kunnen zich hardnekkig vastzetten, ook als je rationeel weet dat jij niet verantwoordelijk bent voor wat er is gebeurd.
Zelfverwijt komt vaak voort uit een diep verlangen naar controle en overzicht: als het jouw fout was, dan had je het kunnen voorkomen. Maar die redenering is naar jezelf niet eerlijk. Het miskent hoe overweldigend, verwarrend en verlammend seksueel misbruik kan zijn. Zelfverwijt voedt de schuldgevoelens, en werkt herstel vaak tegen. Het kan daarom helpend zijn om stil te staan bij waar dit zelfverwijt vandaan komt, en met mildheid te kijken naar jezelf en de omstandigheden waarin je je bevond.
Jij deed wat je kon, met wat je toen wist en voelde.
Video: Waarom slachtoffers van seksueel misbruik zichzelf de schuld geven
In deze video legt klinisch psycholoog Iva Bicanic uit waarom slachtoffers van seksueel misbruik zichzelf vaak de schuld geven.
Tekst video
De reden dat veel slachtoffers zichzelf de schuld geven – nou, de meeste slachtoffers – is omdat het vaak gebeurde toen ze kind waren. En kinderen die kloppen zichzelf op de borst als er goede dingen gebeuren. Maar als er nare dingen gebeuren, dan denken ze: het zal wel aan mij liggen. Ik zal een heel verrot kind zijn dat mij dit overkomt. Dat doen kinderen. Soms is het zo dat de dader ook mee heeft geholpen aan het schuldgevoel. Die zegt dan: ‘ja, maar jij kwam ook naar mij toe, zie je wel, je vindt het wel lekker, want je krijgt ook een stijve’, of: ‘zie je wel, je neemt de cadeautjes ook aan.’ En vaak is het zo bij langdurig misbruik dat kinderen en jongeren in zo’n situatie vastzitten en eigenlijk niks anders kunnen doen om die situatie te overleven dan meewerken of niks doen.
Dus niks doen of meewerken is normaal slachtoffergedrag. Later, als het misbruik voorbij is en het is afgelopen, dan gaan ze zichzelf beschuldigen. Dan denken ze: waarom heb ik meegewerkt? Waarom heb ik niks gedaan? Waarom heb ik het niet eerder gezegd? Waarom heb ik het niet op een briefje geschreven? Waarom, waarom, waarom, waarom? Dus die waarom-vraag staat centraal voor alle slachtoffers, en dat maakt het ook heel moeilijk om tot verwerking te komen. Want elke keer als je eraan denkt, komt die waarom-vraag weer in de weg zitten. Heel erg vervelend. En die waarom-vraag die slachtoffers zichzelf stellen is vaak ook de reden waarom mensen zichzelf pijn doen, suïcidepogingen doen, slecht omgaan met eten, slecht voor zichzelf zorgen, zichzelf niks waard vinden.
Want ze zeggen eigenlijk tegen zichzelf: wat ben jij een sukkel dat je niks hebt gedaan, wat ben jij een zwakkeling dat je dit hebt laten gebeuren, wat ben jij een vies kind dat je mee hebt gedaan. Achteraf zijn er heel veel beschuldigingen. Daar lopen mensen op vast. Mensen lopen eigenlijk nooit vast op de seksuele handelingen, maar op hoe ze hun eigen reacties veroordelen achteraf. Dus schuld zit er eigenlijk altijd bij. En daarom is het des te belangrijker dat, als iemand je vertelt dat hij dat heeft meegemaakt, je dan dus geen vragen stelt of opmerkingen maakt die die al aanwezige schuldgevoelens nog verder bevestigen.
Blijf kalm. Zeg: ik ben er voor jou. Zeg: dit had nooit mogen gebeuren. En als het je lukt, zeg dan ook: dit is niet jouw schuld. Grote mensen mogen kinderen niet misbruiken. Grote mensen mogen geen seksdingen doen met kinderen. Grote mensen mogen geen blote dingen doen met kinderen. Dus dat schuldgevoel, dat is er eigenlijk altijd.
En als omstanders kunnen we heel veel doen om te voorkomen dat dat verder toeneemt. Sterker nog, we kunnen juist helpen het te doen afnemen door een goede reactie.
Veelgestelde vragen
Hieronder lees je een aantal veel gestelde vragen over schuldgevoelens als gevolg van seksueel misbruik.
Waarom voel ik me zo schuldig?
Je kunt je schuldig voelen na seksueel misbruik, zelfs als je weet dat jij niet de dader bent. Dat komt omdat schuldgevoelens vaak niet logisch zijn, maar voortkomen uit emoties, zelfbescherming en de behoefte aan controle.
Door jezelf de schuld te geven en te denken ‘ik had het moeten voorkomen, ik had het anders moeten doen’, lijkt het alsof je invloed had op wat er gebeurde. Voor je brein is die overtuiging veiliger dan moeten erkennen dat iemand anders jou bewust iets heeft aangedaan.
Schuldgevoelens kunnen ook voortkomen uit hoe je lichaam reageerde tijdens het misbruik, of doordat de pleger je bewust een schuldgevoel heeft aangepraat. Jou het gevoel geven dat je (mede)verantwoordelijk bent, is helaas een strategie die veel plegers toepassen in de hoop dat je zwijgt.
Onthoud: hoe sterk je schuldgevoel ook is, het betekent niet dat je ook werkelijk schuldig bént. Wat er is gebeurd, is jou aangedaan. Jij bent niet verantwoordelijk andermans geweld.
Had ik het kunnen voorkomen?
Veel mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, blijven worstelen met de vraag of ze het hadden kunnen voorkomen. Misschien denk je achteraf dat je eerder weg had moeten gaan, harder had moeten vechten, of duidelijker ‘nee’ had moeten zeggen. Maar dit zijn gedachten die vaak pas achteraf opkomen. Dit wordt ook wel de ‘hindsight bias’ genoemd: je gedrag van toen beoordelen met de kennis van nu.
Het punt is: toen had je die kennis niet. Dus is het niet eerlijk naar jezelf toe om je iets te verwijten wat je toen nog niet wist of kon weten.
Seksueel misbruikervaringen zijn vaak verwarrend, beangstigend en/of overweldigend. Veel mensen bevriezen tijdens misbruik, reageren met automatische overlevingsreacties of durven niets te doen uit angst voor wat er anders zou gebeuren. Dat is geen zwakte, maar een normale reactie van je lichaam en zenuwstelsel op gevaar.
Op de vraag of je het had kunnen voorkomen, is het meest kloppende antwoord misschien wel: nee. De enige dat het had kunnen voorkomen, is de pleger die het heeft gedaan.
Ik heb geen ‘nee’ gezegd of ben niet weggegaan, is het dan toch mijn schuld?
Nee, het is niet jouw schuld. Het is een hardnekkig misverstand dat je alleen slachtoffer bent als je je hebt verzet of duidelijk ‘nee’ hebt gezegd. In werkelijkheid reageren veel mensen tijdens seksueel misbruik met bevriezen: je lichaam schakelt over op een automatische overlevingsstand waarin vechten of vluchten niet meer mogelijk is. Je zegt dan misschien niets, beweegt niet, of doet juist mee om het zo snel mogelijk te laten stoppen. Dit zijn geen keuzes, maar instinctieve reacties op extreme stress en gevaar.
Dat jij geen ‘nee’ hebt gezegd of niet bent weggegaan, betekent niet dat je instemde of dat je het wilde. Het betekent dat je lichaam deed wat nodig was om te overleven. De verantwoordelijkheid ligt volledig bij degene die over jouw grenzen heen is gegaan, níet bij jou.
Kan mijn schuldgevoel over gaan?
Ja, schuldgevoel kan minder worden, en soms zelfs helemaal verdwijnen. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag. Het is een proces dat stap voor stap verloopt, en misschien wel nooit helemaal ‘af’ is.
Schuldgevoel na seksueel misbruik is vaak diepgeworteld en kan samenhangen met verwarring, schaamte, oude overtuigingen en hoe er misschien vroeger op je is gereageerd. Dat maakt het ook zo hardnekkig, toch is verandering mogelijk.
Door te begrijpen waar je schuldgevoel vandaan komt, erover te praten, mildheid naar jezelf te ontwikkelen en steun te zoeken, kun je er langzaam anders naar gaan kijken. Ook professionele hulp, zoals traumatherapie of EMDR, kan helpen om hardnekkige schuldgevoelens te verzachten. Je hoeft het niet alleen te doen!
Omgaan met schuldgevoelens
Schuldgevoelens kunnen heel zwaar op je drukken. Ze blijven rondmalen in je hoofd als terugkerende gedachten, tasten je zelfbeeld aan, en leiden tot gevoelens van angst of somberheid. Als je veel last hebt van schuldgevoelens, kan dit jouw herstelproces dus flink in de weg zitten.
Net als schaamte zijn schuldgevoelens vaak hardnekkig en complex. Ze hangen niet alleen samen met wat er is gebeurd, maar ook met hoe je erover bent gaan denken, hoe er door anderen op is gereageerd, en hoe je jezelf bent gaan zien.
De tips uit het hoofdstuk over omgaan met schaamte kunnen daarom ook bij schuldgevoelens helpend zijn. Daarnaast geven we je in dit hoofdstuk nog een paar aanvullende tips.
Herinner jezelf: je schuldig voelen is niet schuldig zíjn
Na seksueel misbruik voelen veel mensen zich schuldig. Maar er is een belangrijk verschil tussen je schuldig voelen en daadwerkelijk schuldig zijn.
Je schuldig voelen is een emotionele reactie. Je hebt het gevoel dat je iets fout hebt gedaan, ook al heb je dat niet gedaan.
Schuldig zijn betekent dat je daadwerkelijk verantwoordelijkheid bent voor wat er is gebeurd.
In het geval van seksueel misbruik is dat verschil heel belangrijk. Je kunt je namelijk heel schuldig voelen, zonder dat je schuldig bént. Wat er is gebeurd, is jou aangedaan. Jij bent niet de dader. Je gevoel van schuld verdient erkenning, maar jij hoeft niet ten onrechte schuld te dragen.
Herinner jezelf hieraan. En daarna nog een keer.
Onderzoek waar je schuldgevoel vandaan komt
Als je jezelf van alles verwijt, is het goed om na te gaan wat je jezelf precies verwijt en of dat ook terecht is.
Bij het beoordelen van je gedrag is het belangrijk om je in te leven in wie je toen was, hoe oud je was, en in welke omstandigheden het seksueel misbruik plaatsvond. Niet met de kennis van nu, maar met de kwetsbaarheid en het perspectief van toen.
Je kunt je schuldgevoelens onderzoeken door jezelf deze vragen te stellen:
- Wist je meteen waar de pleger mee bezig was?
- Wanneer realiseerde je je dat wat er gebeurde niet oké was?
- Als je had geweten wat er ging gebeuren, had je dan hetzelfde gedaan?
- Wiens idee was het om met het misbruik te beginnen?
- Hoe oud was je toen het begon?
- Als je nog een kind was: wat had je überhaupt kunnen doen om het te stoppen?
- Was er sprake van een machtsverschil of fysiek overwicht?
- Wie had jou eigenlijk moeten beschermen?
De antwoorden op deze vragen kunnen je helpen om vanuit een ander en misschien wel realistischer perspectief terug te kijken naar wat er is gebeurd. Zodat je met meer compassie voor jezelf en minder zelfverwijt verder kunt gaan met jouw herstelproces.
Boekje #nietjouwschuld
Het Centrum Seksueel Geweld maakte het boekje #nietjouwschuld met nuttige informatie en tien ervaringsverhalen van mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt en daarover vertellen. Over wat er is gebeurd en wat dat met ze gedaan heeft. Maar ook over hoe ze weer opkrabbelden ende kracht in zichzelf vonden.
Misschien dat het lezen van deze verhalen je herkenning biedt, en helpt je schuldgevoelens te verminderen. Je bent niet alleen!
